Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 103

Hugur - 01.01.2002, Blaðsíða 103
Gagnrýni siðfræðinnar og gildi mannlífsins Hugur mynd mína og hamingjuleið.9 En þegar ég fæst við spurninguna „hvað ber mér að gera?" þá gengst ég undir þá ópersónulegu kröfu að gera það sem stenst skoðun undir hinu „siðferðilega sjónarhorni". Undir því sjón- arhorni leitast menn við að meta gildi útfrá hagsmunum „hvers sem er" en ekki út frá farsældarhugmyndum tiltekinna einstaklinga eins og eðli- legt er með gildi í flokki 2). Þess vegna snýst rökræða um gildin í flokki 1) um það hvort þau geti öðlast samþykki allra í frjálsri og upplýstri rök- ræðu þeirra sem þau varða. Þetta er rökræða um leikreglur og ég held því fram að hún sé mikilvægasta hlutverk siðfræðinnar. Þótt ég hafi haldið því fram að að margt, svo sem uppeldi, góðar bók- menntir, trúariðkun, sem og samræður við sálusorgara, sálfræðinga og vini, geti verið áhrifaríkara til merkingarbærs lífs, mannbóta og farsæld- ar heldur en siðfræðileg rökræða, þá hef ég aldrei neitað því að það sé mikilvægt hlutverk siðfræðinnar að greina og rökræða þau lífsgildi sem menn leggja til grundvallar sjálfsskilningi sínum og hamingjuleit. En sú rökræða lýtur sem betur fer öðrum lögmálum en samræðan um þau gildi sem tengjast alhæfanlegum leikreglum. Markmið siðfræðilegrar rök- ræðu um gildi í flokki 2) er öðru fremur að skýra sjálfsskilning og sjálfs- mynd viðkomandi einstaklings, auðvelda honum að styrkja heilindi sín og leita hamingjunnar á eigin forsendum.10 Þessi gildi tengjast hug- myndum um sjálfsmyndun einstaklingsins, þeirri „fagurfræði tilvistar- innar" sem Foucault gerði að viðfangsefni og sótti til Grikkja. Ég skil vel hrylling Foucaults yfir leit að algildu siðferði í þessum skilningi. Rök- ræða um þessi gildi á ekki að stefna að almennu samkomulagi, því að það er eðlilegt og sjálfsagt að einstaklingar velji sér ólíkar leiðir til far- sældar, svo fremi sem þær rýmast innan ramma þeirra leikreglna sem standa vörð um gildin í flokki 1). 9 Skilningur þeirra Róberts Haraldssonar og Jóns Á. Kalmanssonar á víðfangsefn- um siðfræðinnar virðist vera bundinn við þessa spurningu. Þannig furðar Róbert sig á því að ég telji siðfræðina einkum snúast um samskipti mín við annað fólk og Jón tekur undir boðskap Thoreaus um að maður eigi að huga að eigin reynslu og finna sína leið. Sjá grein Róberts, „Einræða, umræða og samræða", bls. 184—86 og grein Jóns, „Hlutverk siðfræðinnar", bls. 211-12, báðar í Hvers er siðfræðin megnug? 10 Sjálfsskilningurinn er í senn sögulegur, þ.e. bundinn mótunarsögu sjálfsins, og siðferðilegur, þ.e. felur í sér sýn sem er mótuð af hugmyndum um hvernig ég ætti að vera. Hvort tveggja getur hamlað sjálfræði einstaklingsins eins og tilvistar- sinnar hömruðu hvað mest á. Þess vegna er spennan á milli þess sem ég er og þess sem ég vildi vera siðferðilegt drama. Sjá grein mína „Er manneskjan nátt- úrulaus? Hugleiðing um siðferði og mannlegt eðli", Broddflugur bls. 108, og Júrgen Habermas, „On the Pragmatic, the Ethical and the Moral Employments of Practical Reason", Justification and Application (Polity Press 1993) bls. 4-5. 101
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.