Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 54

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 54
52 SVERRIR JAKOBSSON ANDVARI skattgjaldsmátanum, og þaraðauki í löggjöf og viðskiptum við aðrar þjóðir. Stjórnina sjálfa fela þeir á hendur einum manni til meðferðar um styttri eður lengri tíma, t. a. m. einsog íslendíngar kusu lögsögumann, á sá einkum að annast að vilja þjóðarinnar verði framgengt (framkvæmdarvaldið), en hann er skyldur að gjöra þjóðinni grein á aðgjörðum sínum. Eins og sjá má af þessu, notar Jón „hina fornu íslendinga" sem fyrirmynd og heldur mjög á lofti afrekum íslendinga á fyrstu öldum byggðar, allt frá landnámi, því allt er jafn-aðdáanlegt: á aðra hönd kjarkurinn, að láta ekki kúgast af ræníngjanum Haraldi enum hárfagra; áræðið, að voga sér með öllum sínum á litlum skipum út á reginhafið, og þekkja þó ekki til leiðsagnar nema nokkrar stjörnur eða blótaða hrafna; og dugnaðurinn, að leggja undir sig svo mikið land sem Island er, og rækta það með þeim forvirkjum sem enn sér merki í dag, eptir svo margra alda niðurnýðslu, og síðan að taka sér Grænland og nokkurn hluta Vesturálfu, en halda þó jafnframt samgaungum við ættfrændur sína í Norvegi, Danmörku, Svíþjóð, á Englandi, írlandi, Orkneyjum og Skotlandi.21 Jón ræðir Alþingi íslendinga sérstaklega og bendir á að „á íslandi réðu jafnan höfðíngjar mestu á þinginu, þó alþýða samþykti það sem úrskurðað var".22 Hann rifjar svo upp mannkosti ýmsra kappa á söguöld en dvelur sérstaklega við Einar Þveræing og aðvörunarorð hans gegn Noregskonungi, sem rakin eru í Heimskringlu, og lofar Jón íslendinga fyrir að hlusta á þau og hafna til- boðum konungs. „Einurð þessi er því merkilegri, sem margir metorðamenn af Islandi voru vel látnir af konúnginum, en mönnum er jafnan hætt við að blanda saman sínum málefnum og þjóðarinnar, einsog raun varð á síðan."23 Á hinn bóginn telur hann að landstjórn hafi síðar farið „mjög versnandi, með ofríki klerkavaldsins og vélum konúngdómsins".24 Þessi söguskoðun einkennir skrif Jóns um alþingi síðar, en í Nýjum félagsritum dregur hann þó fram ýmis gagnrýniverð atriði við forna stjórnskipan íslendinga, t.d. skort á framkvæmdarvaldi, yfirgang goðanna við þingmenn sína og kaupmenn og „hversu þeir smokkuðu sér undan öllu tíundargjaldi og létu allt lenda á enum fátækari".25 í grein sinni „Um skóla á íslandi" sem birtist í Nýjum félagsritum 1842 rekur Jón skólasögu íslendinga og bendir á að „hinn eiginligi lærdómur kom fyrst með kristniboðinu, því það kom utanað og var, allrasízt einsog það var þá, svo lagað, að það væri Norðmönnum að öllu viðfeldið".26 Þó telur hann að menntun Islendinga fyrstu aldirnar skari langt „framúr mentun hinna annarra norðurlanda að andligu fjöri og krapti, svo að íslendíngar voru þeir einu, sem tókst að gjöra bókmentirnar, einsog þær voru þá, innlendar, og hafa þær til stofns svo mörgum ágætum verkum sem æ munu uppi vera". Rekur hann dæmi um menntun íslendinga á 11. og 12. öld og telur jákvætt að þá voru
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.