Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 120

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 120
118 ÁGÚST ÞÓR ÁRNASON ANDVARI áætlun, ráðgjafa með stjórnarábyrgð fyrir alþíngi o. s. frv." Þetta taldi Jón mikla stólpa „undir frjálsri stjórnarskrá" sem „á mátti byggja nokkuð til fram- búðar" (bls. 95). Þótt Jón væri greinilega ekki að fullu sáttur við gang stjórnarskrármáls- ins taldi hann baráttulist (taktík) íslendinga hafa skilað viðunandi árangri. Hann telur að sú umræða sem fór af stað um að konúngi (og ríkisstjórn) hefði verið gefið sjálfdæmi í stjórnarskrármálinu með varatillögu Alþingis hafi verið „heppilegt fyrir vort mál" því ef því hefði verið haldið á lofti í Danmörku að heimtufrekjan í Alþingi væri söm við sig „þá væri hæpið hvort við hefðum fengið nokkra stjórnarskrá í þetta sinn hvernig sem vér hefðum beitt þjóðhátíðinni og öðrum góðbitum". Jón telur það líka hafið yfir allan vafa að Stjórnarskráin um hin sjerstaklegu málefni Islendinga hafi „skotið oss töluvert fram á leið til verulegs sjálfforræðis." Enn hefur þó ekki verið vikið að því hvað Jón fann stjórnarskránni til foráttu og hvort sú gagnrýni hafi staðist tímans tönn. Skipta má gagnrýni Jóns á stjórnarskrána í þrennt: í fyrsta lagi gagnrýni hans á aðferðafræði stjórnarinnar (ríkisstjórnar Danmerkur) en hann kenndi henni um að hafa beitt konungi fyrir sig og gengið á loforð sem íslendingum var gefið um samráð og aðkomu. Stjórnarskráin væri því valdboðin og ólög- leg samkvæmt öllum mælikvörðum. í öðru lagi gagnrýnir Jón óvilja Dana til að auka við frelsis- og þjóðréttindi íslendinga. Þar svíður honum sérstaklega meðferðin á jarlshugmyndinni en samkvæmt henni hefðu Islendingar fengið heimastjórnarvald svipað því sem þeir fengu 30 árum síðar og gott betur. Niðurstaðan var töluvert verri en Jón sá fyrir þegar hann reit grein sína í Andvara því málefni íslands voru færð undir dómsmálaráðherra Danmerkur og voru á hans forsjá þar til íslendingar fengu heimastjórn 1904. Önnur vand- kvæði af svipuðum toga leystust að nokkru með breytingum á stjórnarskránni 1903 og 1915 og segja má að íslendingar hafi verið nær því að vera alfrjáls þjóð eftir að stjórnarskrá konungsríkisins íslands nr. 9/1920 tók gildi. Þó má segja að með ákvæði (gr. 18) um lok sambandslagasamningsins hafi Danir gert íslendingum eins torvelt og þeim var unnt að ná fullu sjálfstæði með lög- legum hætti. í þriðja lagi beindist gagnrýni Jóns að einstökum grundvallar- atriðum sem segja má að séu eilífðarviðfangsefni stjórnskipunarréttarins og hafa sum hver, enn sem komið er, ekki fengið viðunandi frágang í núgildandi stjórnarskrá íslands. Hér verða talin upp þau atriði sem telja má tímalaus við- fangsefni og Jón nefnir sérstaklega í umræddri grein sinni í Andvara. Þótt staða Alþingis sé nú allt önnur og betri en hún varð með tilkomu Stjórnarskrár um hin sjerstaklegu málefni Islendinga má segja að umfjöllun og gagnrýni Jóns á yfirgang framkvæmdavaldsins gagnvart þjóðþinginu kallist á við vanda sem enn er til staðar. Jón kvartar yfir því að Danir oti að íslendingum þeirra eigin málum „bersýnilega til þess, að ávinna með því
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.