Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 106

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 106
104 BIRGIR HERMANNSSON ANDVARI Þegar litið er á stöðu Islands eftir að konungur afsalaði sér einveldi þá „flýtur það líka beinlínis af því, hvernig ísland fyrst sameinaðist Noregi, og síðan Danmörku, að konúngur vor getur ekki löglega sleppt hinni ótakmörkuðu einveldisstjórn sinni yfir landinu, sem byggð er á hollustueiði þeim, er lands- menn unnu Friðriki hinum 3. árið 1662, nema eptir samkomulagi við þegna sína á Islandi."22 Hér liggur hundurinn grafinn. Við afnám einveldis leystist Danaveldi upp og eftir stóð gamla danska konungsríkið (Jótland og eyjarnar) sem varð að litla þjóðríkinu Danmörku. Þó að ljóst væri hvert stefndi strax 1848 þurfti tvö stríð við þýsku ríkin og fyrri heimstyrjöldina til að útkljá mörk ríkisins endanlega. Frá sjónarhorni íslendinga snérist málið um jafnrétti við önnur lönd Danakonungs, þar með talið danska konungsríkið. Ef þessi lönd ákveða sjálf stöðu sína og stjórnskipulag að einveldinu gengnu ættu Islendingar einnig að gera það. Þar á ofan væri sérstaða íslendinga svo mikil að þeir yrðu að stjórna sínum málum sjálfir. Engum hluta Danaveldis getur verið það óhagkvæmara og óeðlilegra, heldur en Islandi að eiga flestöll mál sín í sameiningu við hið eiginlega konungsríki Danmörk, og verða að eiga fulltrúa á ríkisþingi Dana, og eiga úrskurð allra mála sinna undir dönskum ráðgjöfum, sem eru ábyrgðarlausir fyrir vorri þjóð.23 Niðurstaðan af þjóðfundinum var afdráttarlaus: meirihluti fundarmanna hafnaði því að danska stjórnarskráin tæki gildi á Islandi, enda hefðu Islend- ingar þar með samþykkt að Island væri hluti af konungsríkinu Danmörku. A íslandi ríkti því einveldi Danakonungs allt til ársins 1874, þegar ísland fékk sérstaka stjórnarskrá. Baráttan hélt því áfram og lék tungumál Jóns Sigurðs- sonar þar stórt hlutverk, jafnt á meðan hans naut við og eftir hans dag. Til að varpa ljósi á hvernig tungumál Jóns var notað í pólitískum deilum og hvernig hægt var að aðlaga það nýjum viðhorfum skulum við færa okkur nokkra áratugi fram í tímann og skoða stuttlega sögulegar og afdrifaríkar deilur. IV Styrkur hins sérstaka pólitíska tungumáls Jóns Sigurðssonar kom berlega í ljós í deilum um uppkastið svokallaða 1908-9, en það mál má kalla hápunkt- inn í langvarandi deilum um sambandsmálið. Uppkastið var lagafrumvarp samið af samninganefndum íslands og Danmerkur og ætlað að leysa sam- bandsmálið til framtíðar. Frumvarpið átti að leggja fram í danska þinginu og á Alþingi og koma í stað stöðulaganna frá 1870. Meirihluti íslensku samn- inganefndarinnar undir forystu Hannesar Hafsteins ráðherra mælti með sam- þykkt málsins, en Skúli Thoroddsen lagðist gegn uppkastinu. Andstæðingar uppkastsins unnu afgerandi sigur í þingkosningum 1908, m.a. með því að
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.