Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 103

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 103
ANDVARI LANDSRÉTTINDl OG SJÁLFSTÆÐISBARÁTTA 101 fara skuli með þegar kært er að samningurinn sé ekki haldinn."13 Þetta breyti þó ekki þeirri staðreynd að samningurinn sé fyllilega sambærilegur sambandslögum Noregs og Svíþjóðar frá 1814 og hafi tryggt fslandi sam- bærilega stöðu gagnvart Noregskonungi og Noregur sjálfur hafði. Noregur og fsland voru því tvö sambandslönd Noregskonungs, en ekki eitt ríki. Þessi réttarstaða breyttist ekkert í gegnum aldirnar að mati Jóns þó íslendingar hafi haft misgóðar forsendur og kraft til að verja réttindi sín. Það er mikil- vægt fyrir Jón að halda því til haga að „íslendinga hefir rámað í hver rétt- indi þeirra voru, en ekki haft kjark, samheldi né þolgæði til þess að gjöra sér þau sjálfum ljós og halda þeim fram."14 Þetta var ekki síst einkenni á íslendingum þegar konungsvald óx eftir siðaskipti og upptöku einveldis 1662. Upptaka einveldis var gerð með sáttmála, enda var íslendingum lofað að „að frelsi landsins og réttur væri sami og áður."15 Einveldi var komið á með svipuðum hætti á Islandi og annarstaðar í ríkinu og því gilda svipuð sjónarmið um afnám þess. ... íslendingar hafa ekki hyllt Dana eða Þjóðverja, né neina aðra þjóð, til einveldis yfir sig, þó þeir hafi jafnframt Dönum og Norðmönnum hyllt einvalda konúnga. Þar af leiðir aptur, að þegar konúngur afsalar sér einveldið, þá höfum vér ástæðu til að vænta þess að hann styrki oss til að halda að minnsta kosti þeim réttindum, sem helguð eru með hinum forna sáttmála, þegar land vort sameinaðist Noregi; það er sá grundvöllur sem vér eigum að byggja á, og laga samkvæmt þörfum þessara tíma, og það er því heldur ætlanda, að konúngur veiti oss styrk til þess, sem Islendingar hafa einmitt játað einveldinu í því skyni, að þeir treystu því til að sýna landinu öfluga vernd í að njóta sinna fornu réttinda .. .'6 Hér kemur fram röksemdafærsla sem átti eftir að heyrast oft og víða: grund- völlur sjálfstæðisbaráttunnar voru hin fornu réttindi sem íslendingar fengu með Gamla sáttmála. Þegar konungur afsalaði sér einveldi varð réttarstaða landsins sú sama og áður en einveldi var tekið upp. Til þess að skilja hver hún var þurfti Jón að spyrja hvernig samband íslands og Noregskonungs, síðar Danakonungs, var til komið og staðnæmdist þá óhjákvæmilega við Gamla sáttmála. „Hugvekja til íslendinga" var ein áhrifamesta ritgerð Jóns Sigurðssonar. Hún var stutt á hans mælikvarða og hnitmiðuð, meginstefin í málflutningi hans til dauðadags koma hér skýrt fram. Tímasetning skipti hér einnig máli, en ritgerðin var skrifuð sem viðbrögð við grundvallarbreytingu á stjórnun landsins á einum merkustu tímamótum íslandssögunnar. Jón átti oft síðar eftir að skrifa um réttarstöðu íslands og þar með þróa og festa í sessi sjónarmið sín sem sérstaks tungumáls sem aðrir gripu til. Ein merkasta og ítarlegasta umfjöllunin um þessi efni er ritgerðin „Um landsréttindi íslands" sem birtist í Nýjum félagsritum 1856.17 Ritgerðin hafði áður birst á dönsku sem svar við
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.