Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 99

Andvari - 01.01.2011, Blaðsíða 99
ANDVARI LANDSRÉTTINDIOG SJÁLFSTÆÐISBARÁTTA 97 // Ein mikilvægasta arfleið upplýsingarinnar fyrir hugmyndaheim nítjándu aldar var framfaratrú. Fátt lýsir Jóni Sigurðsyni betur en trú á framfarir. I þessu felst tvennt: í fyrsta lagi að með menntun og skynsemi mætti vinna bug á flestum meinsemdum og vandamálum mannlífsins. Jón var boðberi umbóta í skólamálum og aukinnar verkþekkingar í landbúnaði, sjávarútvegi og verslun. „Vísindi og kunnátta" skrifaði hann 1842, „eru lykill að allri framför rnanna og hagsældum."3 í öðru lagi fólst í þessu sýn á söguna og samanburð Islands við önnur lönd í tíma og rúmi. Jón taldi þannig þjóðveldið ekki fyrir- mynd fyrir íslendinga í öðrum skilningi en þeim að þá hefðu íslendingar staðið öðrum þjóðum jafnfætis eða framar. Það gerðu þeir augljóslega ekki á 19. öld. Aðrar þjóðir stóðu íslendingum framar á flestum sviðum, höfðu klifrað upp framfarastigann og skilið íslendinga eftir í neðri þrepunum. Þetta ástand mála krafðist auðvitað útskýringar enda mætti draga þær ályktanir að íslendingar væru ekki hluti af menntaþjóðunum svokölluðu, hinum sið- menntaða og framfarasinnaða heimi, heldur heimi ómenntaðara skrælingja. I fyrsta árgangi Nýrra félagsrita (1841) skrifaði Jón: Veraldarsagan ber ljóst vitni þess, að hverri þjóð hefir þá vegnað bezt þegar hún hefir sjálf hugsað um stjórn sína, og sem flestir kraptar hafa verið á hræríngu. Það er hægt að sanna, að það var ekki af því að ísland væri betra eða hægra aðgaungu enn nú, að forfeður okkar lifðu þar góðu lífi, ekki var það heldur af ránum eða víkingskap sem landið var auðugt ... heldur var það af dugnaði og atorku og þjóðaranda þeim, sem lýsti sér í athöfnum flestra þeirra meðan allt fór vel fram, að hagur þeirra blómstraði eigi síður flestra annarra þjóða á þeim öldum ... Eins er um mannaflann: menn hafa reiknað, að landið hafi þá borið helmíngi fleira fólk enn nú ... Yfirhöfuð að tala stóðu þeir miklu betur jafnfœtis sinni tíð enn vér vorri; og hverju er það að kenna? Erum vér lakar búnir að náttúrunni enn þeir, eða aðrar voldugari þjóðir? Er landið óbyggjanda fremur nú enn þá? Enganveginn; en það er stjórnarlögunin og stjórnaraðferðin sem hefir skapað oss, einsog þær skapa hverja þjóð.4 Jón taldi hramm erlends valds hafa haldið þjóðinni niðri og komið í veg fyrir framfarir. Með þessu móti var ábyrgð á fátækt landsins og framfaraskorti að mestu komið af öxlum íslendinga sjálfra og um leið var reisn þeirra og sjálfsvirðing varðveitt.5 Jón taldi þó ekki framfarir séríslenskar eða þjóðlegar: innlend stjórnun fór saman við erlendar fyrirmyndir. Þetta sést einna best í hugmyndum hans um innlent stjórnarfar sem átti að líkjast því danska eftir því sem tök væru á. Varla er nokkur vafi á því að umbótastarf Jóns og tilraunir hans til að nútímavæða pólitíska orðræðu landsmanna hefðu gert hann að einum mikil- vægasta og merkasta stjórnmálamanni nítjándu aldar. Þetta tengir hann einnig sterkt við okkar samtíma. Það útskýrir hins vegar ekki fyllilega hvers vegna
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.