Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.10.2005, Side 7

jVHÐALDIR NÆR OG FJÆR
vitnisburð fomminja og íslenskra fornrita um heiðnar trúarathafnir og
tengir hugmyndum um ríkisvald, um samband konungs við þegna sína
og hugmyndum þegnanna um hlutverk kommgsins. Þar eru í brenni-
deph spumingar um heimildarýni, um sjálfstætt gildi heimilda - eða ef til
vill spumingin um það hvort þær geti yfirleitt haft „sjálfstætt“ gildi því
gildi þeima sé ávallt bundið túlkun, okkar sjálfra og þeirra miðaldahöf-
unda sem bjuggu efnið í hendur okkur. Sorensen hafriar því að nútíma-
menn verði að afþakka hjálp Snorra Sturlusonar og annarra sagnaritara
við að reyna að skilja hugarheim \hkingaaldar - og reiða sig eingöngu á
„óyggjandi“ vitnisburð samtímaminja. Hann vekur athygh á því að milli-
hðalaus aðgangur að heiðnum tíma sé ekki til, túlkun leiki ávallt stórt
hlutverk - líka þegar um fomminjar er að ræða, og að túlkun 13. aldar
höfunda eins og Snoma eigi mikinn þátt í því að við skulum þrátt fyrir
allt telja okkur fá einhvem þráð í þuluna.
Torfi Tuhnius fæst einmitt við að rýna í bókmenntir 13. aldar og þær
forsendur, menningar- og samfélagslegar sem liggja þeim að baki. I grein
sinni tekur hann ffásögn Eyrbyggja sögu af Fróðárundrum til skoðunar en
þar er lýst mögnuðum draugagangi og síðan eins konar málssókn gegn
afturgöngunum. Torfi setur frásögnina í samband við samfélagsátök 13.
aldar sem einkermdust af átökum veraldlegra valdsmarma og kirkjunnar
um lögsögu yfir klerkum og almennt í andlegum málum. Torfi túlkar frá-
sögn Eyrbyggju sem innlegg í umræðuna um verkasldptingu leikra höfð-
ingja og kirkjunnar manna og telur að það mikilvæga hlutverk sem
Snorri goði leikur í því að kveða niður draugaganginn vitni um það við-
horf að veraldlegir höfðingjar hafi mikilvægu hlutverki að gegna í and-
legum málefiium. Túlkun söguhöfundar sé að svo hafa það verið í heiðni
og Torfi heldur því fram að þeirri túlkun sé beint inn í samtímaumræð-
una á 13. öld.
Samræður bókmenntanna við samtímann á 13. öld er líka viðfangsefhi
Guðrúnar Nordal en hún kemur að efhinu úr annarri átt með því að
skoða viðtökur Njáls sögu eins og þær birtast okkur í handritum 13. og 14.
aldar. Guðrún beinir sjónum að kveðskap sögunnar en nokkuð er mis-
jaínt hversu margar vísur eru teknar upp í handrit sögunnar. Með því að
bera saman notkun vísnanna í ólíkum handritum má sjá hverrug túlkun-
aráherslur færast til; frásögn Unnar Marðardóttur af hjónabandsvand-
kvæðum þeirra Hrúts verður til dæmis með öðrum í brag í Reykjabók og
Kálfalækjarbók, þar sem þrjár vísur sem lagðar eru henni í munn segja
5