Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1970, Page 22

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1970, Page 22
Tímarit Máls og menningar á Lukács. Það eru ekki sízt kynni hans af ritum þeirra, og þeim persónulega, sem gera honum kleift að taka stökkið frá huglægri, súbjektífri hughyggju til hlutlægrar, objektífrar. Lukács tekur að birta bókmenntagagnrýni strax 1903, þá átján ára gamall. Hann varð snemma afkastamikill rithöfundur, og 1909 kom út eftir hann á ungversku tveggja hinda verk um sögu nútímaleikritunar, og árið eftir lítil bók um kerfiskönnun bókmenntasögunnar. Þessi verk hafa aldrei verið þýdd, nema stuttir kaflar úr því fyrra. Árið 1911 kom svo á þýzku „Die Seele und die Formen“, safn ritgerða frá árunum á undan, m. a. um Sören Kierkegaard og Regínu Olsen, Stefan George, Novalis, Theodor Storm og Paul Ernst. í Heidelberg hafði Lukács komizt í kynni við Stefan George og kunningja hans. Þessi klika var að vísu gagnrýnin á ríkjandi borgarastétt Þýzkalands, en bakvið þá gagnrýni lá ekki samkennd með verkalýðnum, heldur róman- tískur andkapítalismi aðalsins, foringj adýrkun og þjóðernisrembingur. Skoð- anir þessara manna á listinni setja svip sinn á „Die Seele und die Formen“. Listamaðurinn svífur yfir veruleikanum einsog goðborin vera, samtímis sem hinn eini sanni veruleiki á sér aðeins bólfestu í huga listamannsins. Vísindin fjalla um staðreyndir og samband þeirra, um innihaldið. Listin er ekki vís- indi, listin fjallar því ekki um innihaldið, heldur formið. Og formið er örlög sem listamaðurinn getur ekki umflúið og engin ástæða er til að umflýja, því það er formið sem gerir hverjum sönnum listamanni kleift að skynja veru- leikann á skapandi hátt. 0. s. frv. Þó örlar í þessari bók á hugmyndum sem síðar áttu eftir að verða undirstaða í könnun Lukácsar á þeim áhrifum sem „þýzki vesaldómurinn“ hafði á klassískar og rómantískar hókmenntir þjóð- verja. En í heild sinni er bókin fremur átakanleg ef hún er borin saman við það sem Lukács skrifaði síðar. Það er því ekkert eins skiljanlegt og að hon- um skuli gremjast þegar borgaralegir gagnrýnendur af verra taginu taka að ausa á hana lofi og útnefna hana sem það hezta er hann hafi nokkurntíma skrifað. Það er mikill munur á „Die Seele und die Formen“ og næstu bók, „Die Theorie des Romans“. Sú bók kom ekki út fyrren 1920, en er skrifuð 1914— 15 og birtist upphaflega í tímariti 1916. Dulrænan er horfin, hughyggjan orðin hlutlæg og formhugtakið annað en huglægnin ein. Allsstaðar skín í gegn andstaða gegn kapítalismanum, en hún er þó fyrst og fremst af fagur- fræðilegum toga. Það lífvænlega hjá Hegel setur meira mark á þessa bók en þær fyrri: Lukács beitir hér díalektíkinni sem skapandi aðferð til hugsunar. Höfuðgildi bókarinnar er fólgið í samanburði á kviðum Hómers og skáld- 212
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.