Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1973, Síða 106

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1973, Síða 106
Tímarit Máls og menningar „Borgarastéttin komst til þroska á grundvelli framleiðslu- og samgöngutækja, er urðu til í þjóðfélagi lénsveldisins. Þegar þróun þessara framleiðslu- og samgöngu- tækja var komin á nokkurn rekspöl, urðu framleiðslu- og viðskiptahættir lénsveldis- ins þessari þróun öndverðir. Eignahagsskip- an lénsveldisins, þeir hættir, er ríktu í ak- uryrkju þess og iðnaði, voru orðnir ósam- rýmanlegir vexti framleiðslutækjanna. Þeir drápu. vaxtarbrodd framleiðslunnar í stað þess að örva vöxt hennar. Þeir urðu að herfjötrum á framleiðsluþróuninni. Þessa herfjötra varð að höggva, og svo var gert.“ Þessi orð voru skrifuð undir lok ársins 1847. Engum dylst, að hér er fastar haldið á skilgreiningu sögulegs veruleika en hinn lærði franski sagnfræðingur fékk gert þremur aldarfjórðungum síðar. Og þó má greinilega kenna áhrifa og anda marxism- ans í útlistun Mathiez á eðli frönsku bylt- ingarinnar, þótt hulin sé fremur þunnri slæðu. En þess má geta að þegar fram í sækir byltingarsögu Mathiez og höfundur- inn stígur niður frá hinu óhlutstæða til hins handtæka, svífur ekki lengur yfir vötnunum en kafar f straumi atburðanna, þá kemst hann ekki hjá að beita skurð- hnífi marxismans. Byltingin mikla á Frakklandi er einstæð í sögu horgaralegra bvltinga í Evrðpu og er þá ekki undanskilið frelsisstríð Am- eríkumanna á síðasta aldarfjðrðungi 18. aldar. Það er sama hvar borið er niður og við hvað er miðað: hvltingu Englend- inga um miðja 17. öld eða bvltingar 19. aldar í ýmsum löndum, þeim lýkur ýmist með samkomulagi aðals og borgara. eða skjótum ósigri. Byltingin mikla á Frakk- Iandi bar með reisn klassíska drætti franskrar sögu, svo sem Engels benti á endur fyrir löngu. Hún líkist um sumt grísku drama. en þar sem kómum var ekki annað hlutverk ætlað en mæla vamaðarorð til leikhetjanna í baksýn, gekk kór frönsku byltingarinnar inn á framsviðið, stuggaði við þeim er fóru með stjörnuhlutverkin og drýgði dáðir, sem aldrei hafði verið gert ráð fyrir í texta leiksins. Mathiez var einn af forvígismönnum þeirra sagnfræðinga 20. aldar, er beindu kastljósi rannsóknarinnar að forleik sjón- arspilsins: athöfnum aðalsins tveimur ár- um áður en byltingin brast á. Sumir þess- ara sagnfræðinga liafa kallað þetta „bylt- ingu aðalsins“, en Mathiez Iætur sér nægja að nefna pólitískar lífshræringar aðalsins „uppreisn". Það er mikið vafamál, hvort þessar nafngiftir komi heim við sögulegan veruleika. Franski aðallinn, hvort sem hann var kenndur við sverð eða kjól, stofnaði á síðustu áram hins gamla stjórnarfars til gagnbyltingar áður en þmmuveðrið skall á. Hann vildi hvort tveggja: auka fom efnahagsleg og félagsleg forréttindi sín og ná aftur því pólitíska valdi, sem hann hafi verið búinn fyrir daga Loðvíks XIV. Það var sem sagt ætlun hans að snúa við hjóli sögunnar, hverfa aftur á bak frá þeirri framstígu þróun. sem var þó þrátt fyrir allt afrek liins konunglega einveldis á Frakklandi. Þessi pólitíska afturúrstefna kom við kaunin á borgarastéttinni og fjöl- mennasta hópi „þriðju“ stéttar, bændun- um. Og því varð það, að fulltrúar hennar, svo til allir kynbornir borgarar, treystu fylkingar sínar gegn aðlinum og héldu vöku sinni og tortryggni andspænis sam- blæstri hinna gömlu valdstétta. „Uppreisn" aðalsins hjaðnaði líka fljótlega eftir setn- ingu Þjóðsamkomunnar. Frá þeirri stundu skipaði konungsvald. hirðaðall og lágað- all sér í órofa svínfvlkingu. Á dögum hins gamla einveldis höfðu Frakkakonungar stuðst við ríkari hluta borgarastéttarinnar. Á ferli byltingarinnar molnaði þessi grund- völlur og hið lénska eðli konungdómsins birtist nú nakið og bersýnilegt öllum mönn- 312
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.