Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1967, Blaðsíða 108

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1967, Blaðsíða 108
112 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS Víg Hjörleifs á að hafa verið hið fyrsta á íslandi, og er hér að sjá sem landvættir hafi verið taldar hafa fyrzt við. En ekki er neitt sagt um hvers háttar vættir þetta voru eða hvort þær hafi látið van- þóknun í ljós með einhverju móti. En sé sú tilgáta rétt áð grímr hafi verið meðal vætta í íslenzkri þjóðtrú eins og norskri (þar oftast um að ræða fossegrimen, en kemur einnig fyrir sem vættur á fjalli uppi), mætti ætla að hann hefði verið í hópi vætta á þessum slóðum.1 1 Landnámabók er á einum stað sagt frá vætti ¦— ónefndri en með jötnasvip — sem veldur uppkomu jarðelds: „Þá var Þórir gamall og blindur er hann kom út síð um kveld og sá að maður reri utan í Kaldárós á járnnökkva, mikill og illilegur, og gekk þar upp til bæjar þess er í Hripi hét og gróf þar í stöðulshliði. En um nóttina kom þar upp jarðeldur og brann þá Borgarhraun."2 Á blómaskeiði vættatrúar virðist heitið álfur (alfr) hafa verið mjög víðtækt og jafnvel haft svipaða merkingu og orðið vættur; í Eddu- kvæðum eru álfar oft nefndir í sömu svifum og æsir.3 Hólar og klettaborgir, hamrar og gjár hafa ævinlega verið talin líkleg heim- kynni álfa. Fyrri liður þeirra örnefna sem kennd eru við álfa eru ýmist Álf-, Álfs-, Álfa- eða þá Álfkonu-, en auðvitað ber að gæta þess að Álfs-örnefni gæti líka verið kennt við mann með því nafni (sbr. bæjarnafnið Álfsnes). Orðið alfmaðr kemur ekki fyrir í fornritum, en varla verður dregið í efa að það hafi verið til eins og alfkona og jafnvel alfkarl,4 og enn fremur hefur alf- verið forliður í ýmsum orðum, — m. a. í nöfnum: Alfheimr, alfröðull, alfkunnigr, Alfgeirr, Alfdís o. fl. Dæmi eru til áð sum þeirra hafi týnt f-inu: Aldís, Algeir o. fl.B Er það í samræmi J Kunnugt hefur verið um a. m. k. tíu Grímsár, sex Grímsnes, fimm Grímsdali, fimm Grimseyjar og marga Grímshóla, fyrir utan Grimsholt, -fjöll, -borgir, -vötn, -helli, -gjá, -gil, hyl, -mið o. fl. — Sjá enn fremur Munnmælasögur 17. aldar, 1955, bls. cxlvii—cxlix. 2 Sturlubók Landnámu, kap. 68, og Hauksbók, kap. 56, án verulegs orðamunar. 8 T. d. í Völuspá 41: Hvat er með ásum / hvat er með alfum. — Sjá nánar um þetta efni bók Ólafs Briems, Heiðinn siður á Islandi, 1945, bls. 71—90, og Bo Almqvists, Norrön niddiktning, 1965, bls. 114 o. áfr. og 148 o. áfr. — Um álfa og landvættir sjá og Turville-Petre, Myth and Religion of the North, 1964, bls. 230 o. áfr. 4 C. Marstrander, Det norske videnskabsakademis skrifter og afhandlinger, 1927, nr. 4, bls. 16—17. — Alfkarl er eigi til í fornritum, en að líkum lætur að það hafi samt tíðkazt, og hélt C. M. það hafa verið tekið upp í írsku í myndinni alkall eða allkall og vera undirrót irska orðsins alcalle, sem merkir „manes, den dades ánd, demon". B E. H. Lind, Norsk-islandska dopnamn ock fingerade namn frán medeltiden. Upp- sala 1905—1915, 11—17.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.