Helgafell - 01.10.1946, Page 136

Helgafell - 01.10.1946, Page 136
318 HELGAFELL í ástarlýsingunum, sem er einsdæmi í nútímabókmenntum. Jafnfráleitur er hinn áburðurinn, þar eð flestir sjá líklega nú, aS H. K. L. skrifar feg- ursta og þroskaSasta íslenzku allra íslenzkra rithöfunda. Menn sem hafa eitthvaS viS ritmennsku fengizt og nokkur kynni hafa af erlendum mál- um, ganga þess ekki duldir, aS ís- lenzkan er erfitt mál og óþroskaS á mörgum sviSum. ÞaS þarf ekki aS kasta neinni rýrS á máliS fremur en þaS kastar rýrS á menningu vora, aS henni sé í ýmsu áfátt samanboriS viS stærri og eldri menningarþjóSir. ÞaS borgar sig aldrei aS blekkja sjálf- an sig. MáliS og þróun þess eru í nánu sambandi og háS þróun nienn- ingarinnar, annars væri þaS dautt og ónothæft. Þróun málsins getur aSeins orSiS til á einn hátt: viS átök hugsunar- innar (þar í falin stílkennd) í glímu hennar viS inntak málsins og form. AuSug hugsun skapar auSugt mál. Þetta er aSeins á færi menntaSra rit- höfunda og þaS hefur komiS í hlut hins hámenntaSa rithöfundar Halldórs Kiljans Laxness aS auSga og þroska íslenzkuna meira en nokkur annar íslendingur í nútíS. Hugsun hans fer aldrei eftir farvegi hins máttlausa og litlausa máls. Hann víkur aldrei hug- takalegum erfiSleikum úr vegi, þan- þol málsins er reynt til hins ýtrasta. íslenzkir málvísindamenn munu seint fá honum fullþakkaS, hversu mjög hann hefur auSgaS og þroskaS ís- lenzka tungu. Eins og kunnugt er, telja Danir nóbelsverSlaunarithöfundinn Johann- es V. Jensen mestan núlifandi rit- höfund danskan. Þeir telja aS mest allra hafi hann haft bætandi áhrif á danskt ritmál, einkum blaSamál. Þetta minnir mikiS á þaS hlutverk, sem H. K. L. hefur innt af hendi í íslenzkum bókmenntum. SíSan H. K. L. reit Sölku Völku hefur veriS rituS fegurri íslenzka í sagnagerS en áSur. Menn hafa (á ég hér aSallega viS unga, verSandi rithöfunda) þá fyrst almennt uppgötvaS stílinn. Hinn slappi, hálfdauSi stíll, lágkúran (svo aS notaS sé orS annars stílsnillings, Þórbergs), fór þá fyrst aS þoka fyrir markvissri stílleit, sem nú -hefur bor- ið allsæmilegan árangur. ListbrögS Kiljans eru margþætt og merkileg, sem hann beitir í meSferS málsins, þangaS til hann nær þeirri fullkomn- un í 'heildarsvip stílsins, sem raun er á. Ég drep hér aSeins á hina miklu notkun andstæSra hugtaka í einni og sömu andrá. Dæmi: ,,í vötnum af þessu tagi er mikill siSur aS drekkja hundum, enda ætlaSi samferSamönn- um seint aS lánast aS draga góShónd- ann uppúr sakir þess hve erfitt var aS finna hvaS var lijandi maSur og hvaS dauSur hundur." Bls. 27 (Let- urbreyting mín). Ennfremur sundurslit hugsanavenja. ViS erum vönust því aS láta hugsanir okkar líSa hægt og lognmollulega eftir sama hugsana- farveginum oft mann fram af manni, öld eftir öld. Málvenjurnar eru eins og hlaSnir garSar um þessa hugsana- farvegi. A5 láta hugsanir sínar stöS- ugt líSa eftir þessum farvegum, hef ég á öSrum staS kallaS harSstjórn málsins. H. K. L. hlítir ekki þessari harSstjórn, hann rífur niSur skjólgarSa steinrunninna málvenja, svo aS hugs- unin geti streymt frjáls í allar áttir. Dæmi: „Kristur átti jörSina meS sex kúgildum“, ,,— svo J. H. hafSi gerzt leigumaSur Jesú bónda.“ (Bls. 17.). „Mennimir voru báSir aS bíSa eftir
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156

x

Helgafell

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Helgafell
https://timarit.is/publication/1076

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.