Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.04.1983, Síða 66

Tímarit Máls og menningar - 01.04.1983, Síða 66
Tímarit Máls og menningar Sem betur fer hefur mönnum tekist að ná öruggum tökum á ýmsum öðrum þekkingarsviðum eftir daga Ptólemeosar. Sú þróun heldur vonandi áfram þótt það liggi nánast í hlutarins eðli að við getum ekki sagt fyrir fram hvað eigi eftir að reynast örugg þekking. Meðal annars orkar tvímælis að leggja beri eins mikla áherslu á stærðfræðina sem tryggingu fyrir örygginu og Ptólemeos virðist gera. Eins og eðlilegt er munu flestir vísindamenn nútímans sjá fleiri litbrigði í þeirri mynd en hinn snjalli stjörnufræðingur fornaldar. Húmanismi vísindanna Sjálfsagt bregður mörgum lesanda í brún að sjá þessa fyrirsögn hér eða eru vísindi og húmanismi ekki nánast andstæður? Er maðurinn að fara út af sporinu eða hvað? En hér fer sem fyrr að vitnisburður sögunnar gefur okkur nýja sýn. Það er semsé rauður þráður í vísindasögunni að trúa á manninn, skynfæri hans og skynsemi, dómgreind og skilning. Við Islend- ingar þekkjum þetta viðhorf úr fornbókmenntum okkar þar sem talað er um menn sem „trúðu á mátt sinn og megin“. Einn skemmtilegasta vitnisburð- inn um þetta úr sögu vísindanna er að finna í ritum Galíleós. Hann kemst t.d. svo að orði þar sem hann er að fjalla um kreddufasta fylgismenn Aristó- telesar: Það er vitaskuld hægara að fletta upp í atriðisorðaskrám og lesa texta en að rannsaka niðurstöður og semja nýjar og endanlegar sannanir. Auk þess virðist mér að við gerum of lítið úr sjálfum okkur og misbjóðum jafnvel líka sjálfri náttúrunni (og ég gæti bætt við Guðlegri Forsjón) þegar við reynum að læra af Aristótelesi það sem hann hvorki vissi né gat komist að, í stað þess að ráðgast við eigin skynfæri okkar og skynsemi. Því að náttúran hefur auðveldað okkur að skilja hin stórkostlegu verk sín með því að færa okkur athuganir tvö þúsund árum lengur en hún lét Aristótel- esi í té, og gefa okkur auk þess tuttugu sinnum skarpari sjón.15) Mér hefur alltaf fundist það vera eðlilegur hluti af þessari mannhyggju eða húmanisma Galíleós að hann gerði sér far um að ná til almennings á Ítalíu í vísindaritum sínum. Þannig gerði hann vísvitandi uppreisn gegn þeirri aldagömlu hefð að slík rit skyldu skrifuð á latínu. Hann samdi nær öll rit sín á ítölsku til þess að allir gætu lesið þau, líka þeir sem höfðu ekki gengið í háskóla, en um þá segir hann: 184 Af því að þeir geta ekki lesið hluti sem eru þeim ,eins og gríska', þá sannfærast þeir um að í þessum ,stóru bókum séu stórkostleg nýmæli í
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.