Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.04.1983, Side 104

Tímarit Máls og menningar - 01.04.1983, Side 104
Tímarit Máls og menningar fyrstu lítur út fyrir að refsingin verði svo voðaleg sem hugsast getur, hann á ekki að fá að koma í afmælisveislu Óla. Og þjófnaður hefur líka í för með sér refsingu. Þannig rekst eftirsóknin eftir vellíðun á raunveruleikann og verður framsýnni: Jóhann er að byrja að breytast í heilbrigðan þjóðfélagsþegn sem hefur hámarksvellíðun sjálfs sín að langtímamarkmiði og mun smám saman læra að leggja bönd á hvatir sínar í þjón- ustu þessa markmiðs. Hann gæti þannig átt eftir að verða eftirlætisdæmi hagfræð- inga og stjórnmálafræðinga. En í sögunni gerist atburður sem kann að valda truflunum á þessari þróun. Garðar félagi Jóa hrapar í hringstiganum og deyr. Frá sjónarmiði hinna fullorðnu væri út í hött að refsa Jóa fyrir þetta. Það eru þeir fullorðnu sem eiga að passa að lítil börn fari sér ekki að voða í fokheld- um nýbyggingum. Samt var Jói að brjóta af sér þegar hann fór inn í ný- bygginguna til að reykja, skoða tippi og fara upp hringstigann. Og hann hafði sérstaklega verið beðinn að gæta Garð- ars. Dauði vinarins þröngvar honum til að skynja sekt sína án tillits til refsingar sem kemur niður á honum sjálfum. Það er óhjákvæmilegt að hann spyrji: er ég sekur? á ég að gæta bróður míns? Ur þessum siðferðilega eða tilvistar- lega vanda er ekki unnið í sögunni, en lesandinn fær á tilfinninguna að atvikin séu mikilvægur áfangi í persónuleika- mótun og félagsmótun Jóhanns. Vissu- lega er hugsanlegt að sektarkenndin setj- ist að í vitund hans, geri hann þrælslund- aðan, sem mjúkan leir í höndum þeirra afla sem ráða þjóðfélaginu. En hitt er líka til í dæminu að atburðir sögunnar eigi eftir að vekja hjá Jóa þá siðgæðisvit- und sem segir að maður eigi að gæta bróður síns. Það er einmitt sá möguleiki, þótt ekki væri meira, sem gerir söguna þess verða að hún sé sögð. Dauði Garðars hefur víðari skír- skotun en blasir við í fyrstu. I samtali um Riddara hringstigans, sem ég var viðstaddur, kom upp sú spurning hvort ekki hefði verið áhrifameira að það hefði verið Óli, besti vinurinn, sem dó. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að Einar Már hafi með lýsingu Garðars og stöðu hans meðal drengjanna vakið hófstillta en þó ótvíræða skírskotun til hinnar kristnu goðsagnar og annarra skyldra: Garðar sker sig með ýmsum hætti úr hópi strákanna: hann er frá annars konar heimili, hann er öðruvísi klipptur, og síðast en ekki síst, hann er saklausari en hinir. Uppruna Garðars í annarri stétt mætti sem best tengja við guðlegan uppruna Krists, án þess að ég vilji leggja nokkra áherslu á þá hliðstæðu, og sak- leysið á hann sameiginlegt með Kristi og raunar fjölmörgum Kristsgervingum rita sem yngri eru en Nýja testamentið; sem dæmi mætti nefna Myskín fursta í Fávit- anum, Hedvig í Villiöndinni, eða jafnvel Ólaf Kárason. Þótt við lítum þannig á Garðar og dauða hans í ljósi goðsagnar eða erki- dæmis, er ekki víst að það geri Jóhanni Péturssyni neitt auðveldara að svara samviskuspurningunum sem áður voru orðaðar, en það gefur þeim aukna dýpt, sögunni nýjar víddir. Ekki þarf neina sérstaka hugkvæmni til að láta sér detta í hug að leita bók- menntalegra eða goðsögulegra vídda í sögunni. I henni er aragrúi opinskárra eða lítt dulinna vísana til annarra skáldverka. Heitið, Riddarar hringstig- ans, er augljós vísun í Riddara hring- borðsins, riddara Artúrs konungs, sem lesandinn kann að þekkja úr riddara- sögum og Jói og félagar hans þekkja 222
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.