Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2012, Page 176

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.01.2012, Page 176
176 bundinn hefðarréttur eða „coutumes“, þ.e. opinberar „tilskipanir“, reyna árangurslaust að banna. Og þegar þessir borgarar eru í hefndarhug eru þeir í hernaði, „de guerre“, þeir eru jú gráir fyrir járnum.“26 Yfirvöld reyndu árangurslaust að stilla til friðar í þessum fjölskyldu- skærum. Dómararnir kölluðu fólkið til sín, boðuðu vopnahlé, gáfu fyrir- mæli og tilskipanir. Það gekk um tíma, en út brutust nýjar erjur eða gamlar blossuðu aftur upp. Tveir hluthafar verða ósáttir um viðskipti sín. Þeir þræta og deilan verður harkaleg. Dag einn mætast þeir á götu og annar drepur hinn.27 Gistihússeigandi sakar annan gistihússeiganda um að stela frá sér viðskiptavinum og fjandskapur þeirra nær út yfir gröf og dauða. Einhver lætur nokkur ill orð falla um annan mann og út brýst fjölskyldu- stríð. Fjölskylduhefndir, einkaskærur og ættvíg áttu sér ekki aðeins stað hjá þeim aðalbornu. Bæir á 15. öld voru ekki síður uppfullir af slíkum fjöl- skylduskærum og flokkadráttum. Einnig borgararnir, almúginn, hatta- gerðarmenn, skraddarar og fjárhirðar voru fljótir að grípa til hnífsins: Menn vita hversu ofbeldiskenndir siðir tíðkuðust á 15. öld, af hvílíku offorsi ástríðum var svalað, þrátt fyrir óttann við helvíti, þrátt fyrir hömlur stéttaskiptingarinnar og heiðurskennd riddaranna, þrátt fyrir góðlyndið og glaðvær samfélagstengslin.28 Ekki svo að skilja að fólk gengi alltaf um með grimmilega ásjónu, hnykl- aðar augabrúnir og vígamannslegt á svip til að láta í ljós fjandsamlega dirfsku sína. Þvert á móti, eftir að hafa kannski gantast í nokkra stund hefur fólk í flimtingum, eitt orð leiðir af öðru og skyndilega snýst grínið upp í hatrammar deilur. Margt af því sem okkur virðist vera andstæður er í raun birtingarmynd sömu mótunar tilfinningalífsins. Má þar nefna ákafa guðrækni, magnþrunginn óttann við helvíti, sterka sektarkennd og iðrun, ofsafengin gleði- og nautnaköst, taumlausa haturskennd og árásargirni sem gat brotist út fyrirvaralaust, og loks skyndilegar skapsveiflur. Hvatirnar, tilfinningarnar voru óbeislaðri, ákafari og augljósari en síðar varð. Aðeins í okkar samfélagi, þar sem allt er hófstilltara, skaplegra og fyrirsjáanlegra og þar sem samfélagsleg bannhelgi hefur verið innrætt mönnum og tekið á sig mynd sjálfsstjórnar, virðast skefjalaus styrkur þessarar guðrækni og 26 Ch. Petit-Dutaillis, Documents nouveaux sur les mœurs populaires et le droit de vengeance dans les Pays-Bas au xv. siècle, París, 1908, bls. 47. 27 Sama rit, bls. 162. 28 Sama rit, bls. 5. NoRBeRt eliAS
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.