Árbók Landsbókasafns Íslands - Nýr flokkur - 01.01.1991, Side 47

BROT ÚR BARNAPRÉDIKUNUM
47
Þýðing Justus Jonas, a.m.k. frumútgáfan 1539, er nú orðin mjög
fágæt,17 en á sínum tíma barst hún til annarra landa og varð
grundvöllur þýðinga á a.m.k. þrjár þjóðtungur. A Englandi lét
Thomas Cramer, erkibiskup af Kantaraborg, gefa út enska þýð-
ingu 1548, og þar með urðu fræði Lúthers opinber fræði ensku
kirkjunnar.18 Pólsk þýðing birtist 1561 og loks íslensk þýðing Odds
Gottskálkssonar 1562.19
Til fróðleiks skal hér getið tveggja íslenskra samtíðarheimilda
um þetta rit, þ.e.a.s. latnesku þýðinguna og - að því er ætla má -
þýðingu Odds: Gissur biskup Einarsson keypti Catechismus Justi
Jonæ í Kaupmannahöfn 1542 og lét binda hann með Margarita
Theologica.20 Eftir þessu eintaki kynni Oddur að hafa þýtt, en
Margarita Theologica þýddi Gísli biskup Jónsson, og var þýðing
þeirrar bókar prentuð í Kaupmannahöfn 1558.21
A Einarsstöðum í Reykjadal vóru 1581 metnar eigur Jóns
Ormssonar, sem þá var ný-látinn, og þar eru taldar þessar bækur:
„Nya Testa mentum forntt/ Coruini postilla forn/ kate chismus
Justus Jonas/ þær allar fyrir v: á gilldi/ ij: lgg bækur fyrir ijc.“22
Vafalítið hafa þetta allt verið íslenskar bækur, Nýja testamenti
prentað 1540, Corvíns-postilla 1546 og Fræðaprédikanir 1562, en
lögbækurnar hafa e.t.v. fremur verið skrifaðar skinnbækur, úr því
að þær eru mun dýrari en hinar. Um þjóðerni katekismans er sú
vísbending að nafnið Justus Jonas er hér í nefnifalli eins og í
íslenska titlinum.
2. Brot á skinni
Undir safnmarkinu AM 667 4to er að finna brot úr mörgum
íslenskum skinnhandritum með kirkjulegu efni, heilagra manna
sögum, ævintýrum, prédikunum o.fl. Brotin eru tölusett I—III og
V-XIX. Skilgreining á efni sumra þessara brota er heldur
snubbótt í skrá Kálunds,23 enda höíðu fæst þeirra verið prentuð
17 Otto Clemen, ’Zwei vergessene Úbersetzungen von Justus Jonas’, Unbekamte Drucke,
Briefe und Akten aus der Reformationszeit (Zentralblatt fur Bibliothekswesen, Beiheft 73,
Leipzig 1942), 45.
18 Die evangelischen Kirchenordnungen XI (sjá nmgr. 7), 125.
19 D. Martin Luthers Werke 30,1 (sjá nmgr. 8), 714 og 795; D.J. Mich. Reu, D. Martin Luthers
Kleiner Katechismus. Die Geschichte seiner Entstehung seiner Verbreitung und seines Gebrauchs
(Munchen 1929), 102-04, 82-83 og 90-91.
20 íslenzktfornbréfasafnXl (Rv. 1915-25), 150 og 152.
21 Halldór Hermannsson, Icelandic Books ... (sjá nmgr. 1), 13-14.
22 AM Apogr. Dipl. Isl. nr. 4931. - Um Jón Ormsson sjá Einar Bjarnason, Lögréttumanna-
tal (Rv. 1952-55), 326.
23 Katalog over den Arnamagmanske hándskriftsamling II (Kh. 1894), 77-81.