Árbók Landsbókasafns Íslands - Nýr flokkur - 01.01.1991, Page 102

102
ÓLAFUR PÁLMASON
meira. En gæði safnsins, bókavalið og búnaður ritanna, er með
þeim hætti, að hiklaust má fullyrða, að einungis örfáum bókasöfn-
urum hafi tekizt að gera þar jafnvel. Til bókbands hefur verið
vandað af óbrigðulli smekkvísi, og þar gætir mjög handbragðs Páls
sjálfs, því að hann var listavel hagur og meðal beztu bókbindara.
Hann sótti námskeið í þeirri iðn, m.a. hjá erlendum úrvalskenn-
ara, sem starfaði hér um skeið skömmu eftir styrjaldarlok. Þá
kynnti hann sér einnig pappírsviðgerðir og fékkst við þær á seinni
árum. Margur góður gripur í Pálssafni er þannig til kominn, að
Páll hefur þurft að gera við lúin kver, kannski blað fyrir blað, eða
taka úr tveimur eða fleiri eintökum til að ná einu svo góðu, að hann
sætti sig við. I þessum efnum, bókbandi og viðgerðum, er ekki
einhlítt að kunna skil á handverki. Listin er ekki síður í því fólgin
að hafa óskeikult mat í efnisvali — og svo hinu, að þekkja takmörk
sín, ráðast ekki í flóknari verkefni en svo, að fyrir víst megi vænta
bezta árangurs. A þessu hefur margur góður drengur flaskað, en
hér brást Páli ekki dómgreind. Það er ekki á mínu valdi að gefa
einkunn fyrir bókband, en ég veit, að það var álit margra smekk-
manna á bækur á síðari árum, að Páll væri þá einn allra snjallasti
bókbindari í Reykjavík. Þegar vandlátum bókasöfnurum í kunn-
ingjahópi Páls fannst mikið liggja við í bókbandi eða viðgerðum,
þótti þeim vel horfa, ef hann tók verkið að sér.
Safn á borð við það, sem hér er í umræðu, verður ekki metið til
fjár fremur en aðrar þjóðminjar; slíkt verður einungis metið til
tilfmningar. Páll var raunar eitt sinn spurður um þetta: Hvað
kosta svona bækur? Kosta þær á við bíl, einbýlishús — eða skut-
togara? Svar hans var í senn glettið og gagnhugsað: „Ég held, að ég
vildi heldur eiga þessar bækur en skuttogara; það er að minnsta
kosti minna tap á þeim, að manni skilst.“
Eg hygg, að Páll Jónsson hafi ætíð safnað bókum til þess eins að
hafa ánægju af þeim sjálfur, en ekki til þess að gera bókasafn sitt að
minnisvarða. Það er til marks um þetta, að fyrir um það bil tuttugu
árum sat ég í stofu hans og heyrði hann segja, að sér væri helzt að
skapi, að bækur sínar dreifðust eftir sinn dag og lentu hver og ein í
höndum þess, er vildi fórna mestu fyrir hana. A þann hátt væri
bókunum sjálfum bezt borgið, enda gætu þær þá veitt öðrum sams
konar yndi og þær höfðu veitt honum, orðið hver um sig happa-
fengur í óvissri leit. Það er einnig grunur minn, að hann hafi þá
verið haldinn nokkrum ótta við opinber söfn og stofnanir, þar sem
hver einn gripur er kannski ekki alltaf handleikinn af sömu