Andvari

Årgang

Andvari - 01.01.1998, Side 78

Andvari - 01.01.1998, Side 78
76 JÓN YNGVI JÓHANNSSON ANDVARl eigi ekki rót sína í lestri á kvæði Gríms - eins og vonandi er orðið ljóst - heldur í ákveðinni hugmyndafræði um (íslenska) rómantík. Einn af sjálf- sögðu hlutunum um íslenska rómantík er sá að hún einkennist af upphafn- ingu íslenskra miðalda, eða fornaldarinnar eins og hún hefur nefnst fram á síðustu ár. Um þennan streng í ljóðum Gríms segir Páll Valsson: „Söguleg- ur áhugi, einkum á miðöldum, var einn gildasti þáttur rómantísku stefn- unnar og vegsömun Gríms á þessum tíma er í fullu samræmi við hana.“16 Pótt hann bæti við stuttu seinna: „En það er ekki einungis að sjálfstæðis- brýningin sé að mestu fjarri í kvæðum Gríms, heldur virðist sem forn- aldardýrkunin sé með talsvert öðrum hætti í kvæðum hans en annarra ís- lenskra skálda.“17 Ef komið er að kvæði Gríms með þær væntingar að öll vísun til fortíðar- innar sé fornaldardýrkun, reynist fyrirhafnarlítið að lesa það inn í þetta samhengi. Sá lestur verður aftur á móti ekki sannfærandi nema kvæðið sé um leið ekki lesið, a.m.k. ekki í heild. Eins og sýnt hefur verið fram á hér að framan er deginum ljósara að fornöldin hefur ekki einhlítt jákvætt gildi í kvæðinu, þótt samtími tröllsins hafi það enn síður. Túlkun Sigurðar og Páls byggir hins vegar á þeirri forsendu íslenska afbrigðisins af hugmyndafræði rómantíkurinnar að fornöldin í sjálfri sér sé alltaf glæst. Pað má því tala um að hér sé hugmyndafræði rómantíkurinnar endurframleidd í túlkun á henni, og sú endurframleiðsla verkar jafnframt sem styrking þessarar hug- myndafræði, þar sem hún sléttar yfir misfellu í ljóðum íslenskra skálda um rómantíkina með því að snúa ljóði Gríms í fornaldardýrkun.18 Grímur Thomsen orti ekki mörg ættjarðarljóð með fornöldina sem við- mið. I ljóðum hans er ekki að finna frjálsræðishetjur, eða horfna gullöld sem fyrirmynd að endurreisn samfélagsins. Kvæði Gríms um fornöldina eru því sem næst gjörsneydd öllum vísunum til annars en fornaldarinnar sjálfrar. Það er með öðrum orðum aldrei auðvelt að sjá í ljóðum Gríms beinar vísanir til samtíðarinnar. Fornöldin verður honum ekki tilefni til beinnar gagnrýni eða umfjöllunar um samtíma sinn; um þetta segir Páll Valsson: Ólíkt t.d. Jónasi Hallgrímssyni, sem dregur upp mynd af glæstri hetjuöld sem stafar af heildarljóma, þá einbeitir Grímur sér frekar að hinum einstöku hetjum sem skera sig úr og aðdáun hans á fornöldinni virðist stundum einskorðast við þær. Hann notar hetjurnar næstum aldrei til að draga af þeim víðtækar ályktanir heldur birtast þær miklu fremur sem einstakar, nánast undantekningar, og má segja að Grímur telji það fornöldinni helst til tekna að hafa fóstrað þessar hetjur.19 Eins og áður var bent á er þetta að vissu leyti rétt, en sá úrdráttur sem kemur fram í orðum Páls á kannski ekki alveg rétt á sér. Með því að segja að Grímur telji það fornöldinni „helst“ til tekna að hafa fóstrað hetjur er
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172

x

Andvari

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.