Andvari

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Andvari - 01.01.2001, Qupperneq 164

Andvari - 01.01.2001, Qupperneq 164
162 soffi'a auður birgisdóttir ANDVARI „varð manneskjan sem slík ekki að sjálfstæðu viðfangsefni „snoturra vís- inda“ fyrr en á seinni hluta átjándu aldar. Fram að þeim tíma er eins og íslenskum rithöfundum hafi verið ofviða að lýsa tilfinningalegri reynslu sinni svo nokkru næmi.“4 En fyrst í röð eiginlegra sjálfsævisagna á íslensku er Reisubók séra Olafs Egilssonar (1564—1639) en Ólafur var í hópi þeirra sem rænt var í Vest- mannaeyjum í svonefndu Tyrkjaráni og færður sem bandingi til Alsír árið 1637. Matthías Viðar segir sögu Ólafs lýsa: ánauð, missi og hrakningum, ferð inn í ókennilegan heim, en um leið [sé] hún andleg viðureign, leiðangur hið innra; höfundur reynir að samræma trú sína og reynslu, raða einstökum atburðum í samhengi og gæða þá tilgangi. Það gerir hann með því að laga upplifun sína að guðfræðilegri fyrirmynd; hún á að staðfesta eilíft gildi píslarsögunnar - að líf hvers manns, hverrar þjóðar, er píslarsaga og krossfestingarupprisa.5 Að mati Matthíasar Viðars hefur reisubók séra Ólafs því „táknrænt hlutverk líkt og píslaryfirbót miðalda, kjarni hans er viðurkenning staðreyndar en ekki persónuleg játning, enda lýtur frásögnin formgerð þrautagöngu; sagt er frá krossfestingu þjóðar, þraut hennar og upprisu í mynd prests.“6 Tvær aðrar merkar reisubækur frá sautjándu öld fylgja í kjölfarið á Reisu- bók séra Ólafs Egilssonar en það eru Reisubók Jóns Olafssonar Indíafara, sem kom út 1661, og Reisusaga Asgeirs Sigurðssonar snikkara sem skrifuð er að öllum líkindum á síðustu árum sautjándu aldarinnar. Sú fyrrnefnda er merkileg fyrir margra hluta sakir, hún býr yfir margbreytilegri frásagnarhætti og stíl en hinar bækumar og eins og Matthías Viðar bendir á þá er hún mót- sagnakenndari og írónískari, „veröldin er ekki skilgreind fyrirfram líkt og hjá séra Ólafi heldur verður hún til við upplifun einstaklings“.7 Á árunum 1784—1791 skrifar séra Jón Steingrímsson, oft kallaður eld- klerkurinn, sjálfsævisögu sem hann kallar: Æfisaga Jóns prófasts Stein- grímssonar eptir sjálfan hann. Ævisögu séra Jóns er unnt að tengja bæði við verk Ágústínusar og Rousseau. Fyrir honum virðist nefnilega hafa vakað öðrum þræði að rétta við álit sitt í augum samtíðarmanna sinna og eftirkom- anda. Markmið Jóns var að segja sannleikann um líf sitt, frá sínu sjónarhomi, svo „frómlega og einfaldlega“ sem honum er unnt án nokkurrar „stílunar- viðhafnar“, eins og hann orðar það sjálfur. í bók sinni um ævisögu Jóns Steingrímssonar og önnur sjálfsævisöguleg skrif frá átjándu og nítjándu öld bendir Eiríkur Guðmundsson á að séra Jón stendur að vissu leyti á mörkum tveggja tíma; í sögu hans má sjá þræði sem rekja má allt aftur til heilags Ágústínusar; hann „ber kennsl á sjálfan sig sem syndara [...] talar um „gjá- lífisár" sín, bernskuna, en þá er manninum hættast við falli, samkvæmt Ágústínusi.“8 í verki Jóns má einnig sjá áhrif helgisagnahefðarinnar; hann tekur út syndir sínar „með líkamlegum áverkum eða kvillum eins og algengt
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172

x

Andvari

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.