Sagnir - 01.06.1993, Page 61

Sagnir - 01.06.1993, Page 61
hjá? Aðeins þijár konur komu fyrir Landsyfirrétt vegna hórdómsbrota á tímabilinu en 29 karlmenn. Ein af kon- unum er Steinunn á Sjöundaá sem kom fyrir réttinn því hún hafði framið morð, en hinar konurnar tvær bjuggu hvorug með eiginmönnum sínum og önnur þeirra hafði sótt um skilnað. Tilvitnun í dóm úr Skagafjarðarsýslu frá 1845 er at- hyglisverð í þessu sambandi. Þá var karl- maður fyrir rétti ákærður fyrir hórdóms- brot með eiginkonu sinni. Fyrri kona hans var dáin og hann hafði kvænst þeirri síðari skömmu seinna. Sú eignaðist bam sem var getið á meðan fyrri konan var enn á lífi. I dómnum benti svarmað- ur ákærðu á að prestur hafi ei ... minnstu köllun til að grennslast eftir faðemi bams þess, sem ektagift kona í heiminn fæðir, enda þótt gmnur mætti á vera, að lagabrot væri við getnað bamsins ffamið. En jafnvel þó rétturinn megi fallast á, að slík eftirgrennslun presta megi oftar meiru illu en góðu til leiðar koma, fær það þó ekki raskað rétti hins opinbera til rannsóknar um frainið lagabrot,... 32 Af hveiju var minna lagt upp úr “réttu” siðferði kvenna en karla? A þessum tíma var ógjömingur að sanna faðemi. Ef gift kona átti í hlut var bamið talið bam eiginmannsins, rétt eins og i dag. Vildi hann ekki gangast við baminu hefði hann orðið að sverja eið þess efhis að hann stundaði ekki samræði með konu sinni, sem hlýtur að hafa reynst karlmennsk- unni erfið opinbemn. Ef eiginmaðurinn var að heiman við áædaðan getnað bamsins var augljóst að hann var ekki faðirinn. En yfirvöld hafa ekki viljað blanda sér i málið þar sem ekki var um að ræða bam sem sveitastjómir þyrftu að halda uppi. Hagkvæmt siðferði Þá kemur að þeirri spumingu hvort yfir- völd hafi litið á siðferðisbrot sem fjárhags- legt vandamál. I máli frá 1867 kemur athyglisvert viðhorf ffain; að hann [sýslumaður] ekki áður en hann höfðaði lögsókn gegn hinum ákærða, bar inálið undir álit hlutað- eigandi amtmanns, einkum vegna þess að bamið var dáið og því ekki spursmál um, að uppfóstur þess gæti lent á því opinbera;33 Maðurinn hafði verið sýknaður af hór- dómsbroti í undirrétti en var þó gert að greiða málskosmað og áffýjaði þess vegna til Landsyfirréttar. Hann var sýknaður af hórdómsbrotinu því tveir menn komu til greina sem feður að baminu en báðir neituðu. Hér kemur skýrt ffam að Lands- yfirréttur telur óþarfa að ákæra manninn fyrir hórdómsbrot þar sem bamið var dáið og hafði þar með engan kosmað í for með sér fyrir samfelagið. I þessu tilfelli virðist framhjáhaldið ekki hafa strítt gegn ríkjandi siðferðisvitund en ffekar talist til efnahagslegs vandamáls. I dómi frá 1825 er einnig að finna útlistun á því af hveiju sektir vegna siðferðisbrota vom lækkaðar nteð lögunum ffá 1808; eptir að löggjafarinn hefur aftekið og linað legorðsstraff, í þeim útþrykkilega tilgangi, að foreldrar skyldu vera þess efnugri unt að uppala óegta böm sin, og þeim saklausa maka ske sem niinstur skaði við sektarúdát af sameig- inlegu búi.34 Þessar ástæður em mjög skiljanlegar því sveitasjóðir máttu illa við því að margir fæm á sveit. Eins var það mannúðlegt gagnvart bömum þess ákærða, jafnt þeim “egta” sem “óegta” því ekkert bam hefúr verið sælt sem ómagi. Því væri ómakiegt að ásaka yfirvöld um að hafa að- eins litíð á efnahagslegu hhðina því hún skipti miklu máli fyrir flesta þegna SAGNIR 59
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148

x

Sagnir

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.