Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Blaðsíða 100

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Blaðsíða 100
OLAFUR PÁLL JONSSON tvo ársfjórðunga dragist saman. Hvers vegna skjddi fólk sem býr við alls- nægtir annars vera hrætt við kreppu í þessum skilningi? Kannski vegna þess að kreppa felur í sér að fyrirtæki skila rninni arði og þótt heimilin þok vel að draga saman neyslu - fólM finnst það kannski bara gott - þá eiga fyrirtæki á markaði að skila arði, og helst meiri arði í dag en í gær. Frá sjónarhóli mark- aðshagkerfisins er þessi afstaða sjálfgefin. Hún virðist reyndar Hka vera sjálfgefin hjá verkalýðshrejmngunni sem alltaf leggur upp með kröfu um meiri kaupmátt í samningum, frekar en t.d. kröfu um meiri lífsgæði. Til að glöggva sig betur á kreppu í þessum hagfræðilega skilningi er ekki úr vegi að líta á einfalda mynd af hagkerfmu. I grófum dráttum má lýsa hagkerfinu á þá leið að fyrirtæki sjái um að ff amleiða vöru og veita þjónustu auk þess að borga laun, en heimilin þurfi á launum að halda og sækist eftir vörum og þjónustu. Á meðan þessi hringrás gengur vel er engin kreppa. Heimilin hafa nóg af peningum vegna þess að fólkið hefur laun fyrir vinnu sína og getur fyrir vikið keypt vörur og þjónustu af fyr- irtækjunum. Fyrirtækin sækjast aftur eftir peningum heimilanna og á meðan nóg er af þeim geta þau líka svarað eftirspurninni eftir vörum og þjónustu. Þessi hringrás framboðs og eftirspurnar á sér stað innan hagkerfis. Hagkerfið nærist á auðlindum - hráefhi og orku - sem koma utan frá og efrir að hafa nýtt þær til eigin viðhalds og vaxtar losar hagkerfið sig við það sem út af stendur sem hvers kyns úrgang. Þannig er hagkerfið eins og gríðarmikil skepna, sem þarf ríkulega næringu til að þrífast en skilur hka eftir sig úrgang, misvel þefjandi. Vöxtur hagkerfisins er að hluta til knúinn áfram af aukinni sókn í náttúrulegar auðlindir og að hluta til með auknu framboði á margvíslegri þjónustu og tækni sem reiðir sig ekki endilega á utanaðkomandi hráefni. Sú kreppa sem hófst á Islandi haustið 2008 með víðtæku hruni í fjár- málakerfi þjóðarimiar er að mestu leyti afurð sjálfs hagkerfisins. Hringrásin í hagkerfinu hafði verið keyrð áfram af peningamöndli og gat einfaldlega ekki gengið lengur á sífellt meiri hraða. Sagt er að kreppan hafi byrjað í Bandaríkjunum þar sem heimilin gátu ekki staðið í skilum, og þar með urðu bankarnir uppiskroppa með peninga til að lána fyrirtækjum og heim- ilum, og þar með urðu fyrirtækin að draga saman seglin og segja upp fólki, og þar með hafði fólkið lægri laun og gat ekki keypt vörur og þjónustu eins og áður, og allt þetta þýddi að fyrirtækin gátu ekki selt þá vöru eða þjón- ustu sem þau annars þurftu að selja til að halda sér gangandi, og þannig koll af kolli, hring efrir hring, uns í óefhi var komið. Þetta er vitanlega afar 98
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.