Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Blaðsíða 33

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Blaðsíða 33
ARVEKNI EÐA AUÐSVEIPNI röksemda.20 Ein meginástæða þeirrar kaldhæðni og þreytu sem gætir meðal almennings gagnvart stjórnmálum virðist vera sú að þar ástunda menn kappræðu fremur en eiginlega rökræðu, og ætla má að hið mikla traust sem þjóðin ber til Háskóla íslands stafi meðal annars af því að fólk telji að háskólamenn leirist í máJflutningi sínum öðru fremur við að hafa það sem sannara reynist og stenst röklega skoðun. Nú ríður líklega enn meira á því en fyrr að við stöndum undir þeim væntfngum. Líka má orða kröfuna um vandaða framgöngu háskólamanna í sam- félagsumræðu með þeím orðum að okkur beri að ástunda gagnrýna hngsun, enda er hún órjúfanlegur hluti af málefhalegri umræðu. Mér virðist gagn- rýnin hugsun einkum fela í sér þrennt. I fyrsta lagi þá kröfu að halda ekki fram staðhæfingum um málefni nema hafa fyrir þeim haldbær rök og vera reiðubúinn að endurskoða afstöðu sína í ljósi betri röksemda. Það ætti háskólamönnum að vera tamt þar eð þetta hugarfar er hreyfiafl fræðastarfs- ins. I öðru lagi felur gagruýnin hugsun í sér sjdlfstæSi í hugsun og hugrekki andspænis viðteknum sannindum og þrýstingi umhverfisins á að tileinka sér eða taka undir ákveðna afstöðu. Vart er hægt að ímynda sér mikilvægari eiginleika fræðimanns á okkar tímum. I þriðja lagi birtist gagnrýnin hugs- un í viðleitni til þess að afhjúpa hvers konar þætti sem skrumskæla sam- félagsumræðu, myrkva orðræðuna og dylja mikilvægar röksemdir eða staðreyndir. Hér virðist mér liggja beinast við að grípa til vopna Mhervu: fræði- mönnum ber að halda uppi gagnrýni á ónákvæma meðferð hugtaka, slæ- legar rökfærslur og sniðgöngu staðreynda sem hamla málefnalegri og upplýstri umræðu. Þetta er líklega beittasta aðhaldið sem hægt er að veita }-firlýsingaglöðum og verksæknum ákafamönnum sem skeyta hvorki um rök né staðreyndir í skylmingahst sinni. Með þessu held ég því vitaskuld ekki ffam að háskólamenn séu ahtaf til fyrirmyndar í málflutningi sínum heldur útlista einungis þá hugsjóii sem í ff æðimennsku felst. Sú hugsjón ber það ekki með sér, eins og stundum er sagt í kaldhæðni þegar þetta atriði ber á góma, að vísindi séu hrein af öllum hagsmunum og framlag þeirra fullkomlega óhlutdrægt. Það væri mikil grunnhyggni. LyMllinn að gagn- rýninni hugsun er ekki að vera viss um fordómaleysi sitt heldur að við- urkenna takmarkanir sínar og vera vakandi gagnvart þeim áhrifum, hags- 20 Jurgen Habermas (ásamt starfsbróður sínum Karl-Otto Apel) leggur greinarmun- inn á rökræðu og hernaðarlist til grundvallar kenningunni um rökræðusiðfræði. Eg ræði þessa kenningu ítarlega í bók minni Farsalt líf, réttlátt samfélag, Reykjavík: Heimskringla, 2008, einkum 17. kafla. 31
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.