Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Síða 125

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2009, Síða 125
KJARNMESTA FOLKIÐ I HEIMI hafa fundið leiðina þangað.55 Landkönnuðimir, sem eru karlkyns, snúa hjólum sögunnar áffam af hugrekki og kjarki og víðsvegar í bókunum má finna tilvísanir í mikilvægi afreka þeirra fyrir þróun Evrópu. I bók Þorleifs Bjamasonar frá 1913 má sjá á spássíu útdregin lykilatriði, trúlega til að auðvelda nemendum lesturinn og námið. Þar má sjá eftirfar- andi atriði talin upp, í þessari röð: „Viðskipti við Indland“, en þar er átt við evrópsk viðskipti við Lndland, „Fundin sjóleiðin til Indlands“, „Fundin Ameríka 1492“, „Gullöldin“, „Fyrsta sigling umhverfis jörðina“.56 Þegar lesandinn rennir augunum yfir þessi atriði lætur nærri að hann heyri hvemig sagan brunar áíram eins og eimreið sem ekkert fær stöðvað. Gildishlaðin nálgun tál sögunnar endurspeglast einnig vel í einni landa- íræðibók þar sem segir að þótt „Evrópa sé minnst af hinum fimm heims- álfum, er hún þeirra langmerkust“.5/ I flestum lýsingunum er fólki utan Evrópu sýndur lítill áhugi. Sumstaðar má þó sjá samúð með frumbyggjum Ameríku. Sú staðreynd er áhugaverð í samanburði við texta sem tengjast Afríku þar sem oft er vandséð að þar hafi nokkum tímann búið fólk. Umfjöllun um þrælasölu Evrópubúa í Afríku endurspeglar þetta áhugaleysi, sérstaklega ef áhrif hennar á ein- staklinga í Afríku em höfð í huga, eins og sjá má á bók Þorleifs H. Bjamasonar, Mannkynssögu. Þar er sagt án mikillar hluttekningar: „Þá tóku Spánverjar það til bragðs að kaupa svertingja eða ræna þeim í Afríku og flytja til Ameríku. Þeir vora sterkari en Indíánar og þoldu betur vinnu. Það var upphaf þrælahaldsins í Ameríku, sem hjelzt síðan um nokkrar aldir“.58 I sama riti er talað á nokkuð neikvæðan hátt um nýlendutímabilið en sú umfjöllun leggur áherslu á möguleg neikvæð áhrif fyrir Evrópu sjálfa. Því 55 Sama rit, bls. 10. - Þessa skoðun má eirmig sjá í bók Bjöms Jónssonar, Agrip af landafrœði (1893); „Islendingar fundu fyrstir manna Ameríku; en hún týndist þá aptur“ (Bjöm Jónsson, Agrip af landafræði, Reykjavík: Isafoldarprentsmiðja, 1893, bls. 138). Sami texti er svo einnig í bók Páls Melsted, Agrip af mannkynssögunni, Reykjavík: Isafoldarprentsmiðja, 1878 - enda kemur fram á forsíðu beggja bók- anna að þær vom samdar efrir danskri bók efrir Ed Erslev. I þeirri bók er þó ein- göngu talað um að uppgötvun Ameríku sé Norðurlandabúum, „Nordboeme", að þakka og tilgreinir böfundur þar Leif Eiríksson (Ed Erslev, Lærebog i den alminde- lige Geografi til Bntg for vore Latinskoler og Seminarier, Kaupmannahöfn: Jacob Erslevs Forlag, 1865, bls. 226). 56 Þorleifur H. Bjamason, Mannkynssaga handa unglingum, Reykjavík: Bókaverzlun Guðm. Gamalíelssonar, 1913, bls. 73-75. 57 Jón Sigurðsson á Oddeyri, Agrip af landafrœði handa bamaskólum, þýtt að mestu eftir Ed Erslevs Geografi med billeder, Reykjavík: Bjöm Jónsson, 1884, bls. 10. 58 Þorleifur H. Bjamason, Mannkynssaga, bls. 75-76. I23
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.