Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1988, Qupperneq 132

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1988, Qupperneq 132
Tímarit Máls og menningar starfsliðið ganga á eftir Lundagárd, raðað upp eftir virðingarröð. Fyrst- ur fór Hákan [eigandinn] ásamt konu sinni, síðan komu börnin og þar á eftir prentararnir með lærling- ana í eftirdragi. Kapítalísk framleiðsla einkennist hins vegar af eftirtöldum þáttum:5 1. Meirihluti vöruframleiðslunnar er framleiddur fyrir markað þar sem vörur eru seldar og keyptar hindranalaust. Við kjöraðstæður rík- ir frjáls samkeppni á vörumarkaðn- um. 2. Kapítalisminn einkennist einnig af því að framleiðslutækin eru í eigu og undir yfirráðum tiltekins hóps manna, á sama tíma og aðrir hópar hafa ekki umráðarétt yfir fram- leiðslutækjum. Til að framfleyta sér verða þeir síðarnefndu af þeim sök- um að selja vinnuafl sitt til auð- magnseigenda. I þóknun fær verka- maðurinn laun. Vinnuaflið verður með þessu móti einnig að vöru á markaði, þar sem auðmagnseigand- inn og verkamaðurinn birtast sem kaupandi og seljandi „vörunnar" vinnu. 3. Efnahagslífið og markaðsöflin hafa mikið sjálfstæði í þjóðfélaginu sam- anborið við fyrri samfélagsform. Þau drottna jafnvel yfir öðrum samfé- lagsþáttum. 4. Markmið kapítalískrar framleiðslu er upphleðsla auðmagns. I stórum dráttum má segja að hand- verkið dragi einkenni sitt af því að það sameinar tilfinningalega dýpt, hugsun, hefð og skuldbindingu, þ.e. þau ein- kenni sem okkur er tamt að tengja við fjölskylduna með samkennd og frænd- semi í öndvegi. Iðjan er rökrétt and- stæða þessara einkenna, - hún byggir á nytsemi, á hámörkun veraldlegrar fram- leiðslu og einkennist þar að auki af átökum og samkeppni.6 Þar eð Sumarliði gerir ekki grein fyrir höfuðeinkennum handverksins og iðj- unnar - ekki síst því sem á milli ber - er honum ókleift að skýra frá áhrifum þessara framleiðsluforma á framleiðslu, verkaskiptingu og afkomu iðnaðar- manna. Fyrir vikið fer þýðingarmikill fróðleikur forgörðum. Tímamörk bókarinnar gera að ekki er skýrt frá þeim breytingum sem hvað mestar eru um þessar mundir, þ.e. um- skiptin úr iðju yfir í sjálfvirkni. Með sjálfvirkni á ég við það framleiðslustig þar sem menn koma lítið sem ekkert við sögu við eftirlit og stjórnun framleiðsl- unnar. I málmiðnaði, sem öðrum starfs- greinum hefur mikið breyst undangeng- in ár með tilkomu örtölvutækninnar. Fróðlegt væri að fylgja þeirri fram- vindu, en því miður hefur Sumarliði ekki tök á að sinna þeim þætti. I fjórða lagi vil ég benda á rangskiln- ing í íslenskri fræðimennsku sem hefur orðið að goðsögn. Það er sú skýring að upphaf iðnbyltingar á Islandi megi rekja til tilkomu véla í atvinnulífi. Það er rangt. Sumarliði dettur, líkt og margur annar, í þessa óhappagryfju er hann seg- ir: „A tveimur fyrstu áratugum þessarar aldar varð mikil breyting á atvinnulífi Islendinga. Farið var að nota vélar og keyptir vélbátar og togarar. Gagnstætt því sem var víða annars staðar var að- dragandi þessarar tæknibyltingar mjög stuttur." (bls. 45). Síðar bendir Sumar- liði á að það megi skýra með breyttum þjóðfélagsháttum (sem hann skýrir ekki fyllilega) og með útlendum áhrifum, að- allega atvinnurekstri Norðmanna fyrir 522
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.