Hugur - 01.01.2014, Side 69

Hugur - 01.01.2014, Side 69
 Heimspekin og lífið 69 inga. Þekktastur þeirra er vafalaust hinn franski Pierre Hadot. Aðrir eru hinn grísk-bandaríski Alexander Nehamas, en síðast hefur hinn ameríski John Cooper lagt orð í belg.21 Hinn síðastnefndi leggur til að fyrir heimspekinga fornaldar sé heimspekin sú grein – eiginlega sú list – sem þroskar og fullkomnar skyn- semis gáfuna, þannig að sá sem sé gæddur skynsemi í þessum skilningi, skólaða af heimspekinni, og lifir lífi sínu af og í þessari heimspeki (en ekki aðeins í samræmi við hana), hann einfaldlega lifir góðu lífi.22 Þessi skilningur fornmanna er ólíkur okkar, sem höfum af ýmsum sögulegum og heimspekilegum ástæðum breikkað bilið á milli skynsemi (og þá heimspeki) og breytni. Breytni á grundvelli heim- speki – heimspekilegur lífsmáti – var verðmæt í sjálfri sér, ekki vegna einhvers annars; breytni á grundvelli heimspeki var hið farsæla líf, því heimspeki full- komnaði skynsemina, og skynsemin stjórnaði lífinu eða var a.m.k. ætlað að gera það. Heimspekin var sem sagt grundvöllurinn fyrir hið góða líf. Vissulega var samkeppni milli ólíkra stefna um innviði, en þessar forsendur voru sam eigin- legar.23 Samkvæmt Cooper er hryggjarstykkið í heimspeki að hætti fornmanna rök- ræðan, rökgreiningin og sá skilningur sem hún veitir. Fátt, jafnvel ekkert annað rúmast innan þessarar heimspeki. Hann er því á öndverðum meiði við Hadot, ekki síst hvað varðar tvö atriði. Í fyrsta lagi færir Hadot rök fyrir því að sá sem hugðist ástunda heimspeki til forna veldi sér skóla eða stefnu. Þetta val hafi verið ákveðið tilvistarval, en byggi ekki endilega á vitsmunalegri greiningu eða skyn- samlegri afstöðu, þeirri skoðun byrjandans að þessi skóli hefði rétt fyrir sér og stefnan tjáði sannleikann. En í öðru lagi finnur Hadot innan heimspeki fornaldar sem lífsmáta rúm fyrir fleira en rökræðu og rökgreiningu, einkum það sem hann nefnir andlegar æfingar, tilraunir til að breyta sjálfinu.24 Cooper og Hadot eru sammála um að heimspekin hafi verið eini grundvöllurinn; það var engin sam- keppni um grundvöllinn frá trúarbrögðum. Sú samkeppni kom síðar; og hana unnu trúarbrögðin. Þá var heimspekin ekki lengur þessi grundvöllur, heldur í mesta lagi aðstoðartæki sem nota mætti til að varpa ljósi á atriði innan trúarinn- ar.25 Trúin tók að skipa þann sess í lífum mannanna sem heimspekin hafði áður skipað. Og það er ekki langt síðan hún hætti að skipa þennan sess, ef hún hefur þá hætt að gera það. Hvor leiðin sem farin er, leið Coopers eða Hadots, er ljóst að grundvallarmun- ur er á stöðu heimspekinnar innan fornaldar og á síðari tímum. Fyrrnefnd gjá milli lífs og fræða – hinna heimspekilegu fræða – er til staðar. Heimspekin felur 21 Sjá Hadot 1995, Hadot 2002, Nehamas 1998 og Cooper 2012. Róbert Jack hefur einnig gert grein fyrir sérstöðu fornaldarheimspeki (2006: 15–25). 22 Sjá Cooper 2012: 6. 23 Cooper 2012: 11–14 leggur til að þrenns konar forsendur hafi almennt verið samþykktar af heim- spekingum fornaldar og marki sérstöðu fornaldarheimspeki: (1) Skynsemi, sem rannsóknargáfa mannsins, hefur bein sálfræðileg áhrif á hann; hafi hann gáfuna, hreyfir hún hann til breytni. (2) Heimspeki er sú grein sem fullkomnar þessa skynsemi eða gáfu. (3) Öðlist maður þekkingu og höndli þannig sannleikann hlýtur maður að breyta rétt. 24 Greinargerð Hadots fyrir andlegum æfingum hafði töluverð áhrif á Michel Foucault og hug- mynd hans um ræktun sjálfsins í 2. og 3. bindi Histoire de la sexualité. 25 Þessa sögu hefur Hadot rakið: Hadot 2002: 237–52. Hugur 2014-5.indd 69 19/01/2015 15:09:33
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198
Side 199
Side 200
Side 201
Side 202
Side 203
Side 204
Side 205
Side 206
Side 207
Side 208
Side 209
Side 210
Side 211
Side 212
Side 213
Side 214
Side 215
Side 216
Side 217
Side 218
Side 219
Side 220
Side 221
Side 222
Side 223
Side 224
Side 225
Side 226
Side 227
Side 228
Side 229
Side 230
Side 231
Side 232
Side 233
Side 234
Side 235
Side 236
Side 237
Side 238
Side 239
Side 240
Side 241
Side 242
Side 243
Side 244
Side 245
Side 246
Side 247
Side 248
Side 249
Side 250
Side 251
Side 252
Side 253
Side 254
Side 255
Side 256
Side 257
Side 258
Side 259
Side 260
Side 261
Side 262
Side 263
Side 264
Side 265
Side 266
Side 267
Side 268

x

Hugur

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.