Læknaneminn


Læknaneminn - 01.10.1995, Blaðsíða 96

Læknaneminn - 01.10.1995, Blaðsíða 96
APOPTOSIS APOPTOSIS - FRUMUFRÁFALL Arnar Geirsson Þegar skoðuð eru fagtímarit um grunn- rannsóknir læknavísinda kemur orðið apoptosis æði oft fyrir. Það er nánast í hvaða undirgrein sem er. En hvað er apoptosis og af hverju er svona mikið rannsakað og skrifað um það? Apoptosis er skipulagður virkur frumudauði með einkennandi útlitsbreytingum sem skilur sig frá drepi (necrosis). Útlitslega séð er engin greinileg upphafsbreyting í uppbyggingu og eiginleikum frumuhimnunar. Fruman skreppur saman, útbunganir myndast á kjarna- og frumuhimnu, kjarninn dettur í sundur, frumu- líffæri og innanfrumuefni þéttast og verða unilukin fituhimnum. Fruman brotnar smá saman niður og átfrumur hreinsa burt leifarnar. Þessar breytingar verða í einstökum frumum án þess að frumur umhverfis hafi samskonar breytingar. Engar bólgubreytingar verða í kringum apopteraða frumu. Apoptosis fer eftir vel stýrðu ferli i innri boðkerfum frumunnar. Ca++, próteinkínasi C og týrósínkínasar eru hluti af boðkerfinu. Allar frumutegundir virðast geta nýtt sér þetta ferli en þó mismikið. Þetta ferli er flókið og engan veginn fullþekkt en þó eru vissir hlutir þekktir. Ytri áreiti valda breytingu á tjáningu sérstakra gena. Genin umritast í mRNA og nýmyndun verður á hinum ýmsu próteinum sem koma af stað róttækum óafturkræfum efnaferlum. Það verður m.a. nýmyndun á endónúkleösum sem brjóta niður erfðaefnið nrilli núkleósóma í 200 basapara búta. Æxlisgenin c-myc og c-fos og æxlishanrlandi próteinið p53 hafa verið tengd virkjun á apoptosis. Aftur á móti hefur æxlis- geniö bcl-2 hamlandi áhrif á apoptosis. Höfundur er lœknanemi við Háskóla Islands Apoptosis virðist skipta miklu máli í þroskun og þróun lífvera. Apoptosis hefur hlutverk í fósturþroska, eðlilegri umsetningu frumna og áhrifum trópiskra hormóna á frumur. Apoptosis virðist vera mjög mikilvægt í þroskun ónæmis- kerfisins sérstaklega í einstofna brottnámi (clonal deletion) og tengist drápshæfni ónæmisfrumna m.a. Tdráps frumna og NK frumna. Apoptosis á þátt í eðlilegri öldrun lífvera. Það er Ijóst að apoptosis hefur hlutverki að gegna í meinmyndun margra sjúkdóma m.a. sjálfsofnæmissjúkdóma, hrörnunarsjúkdóma í miðtaugakerfi, hjarta og æðasjúkdóma, krabba- rneini og HIV sýkingu. Mesti vaxtarbroddurinn er í rannsóknum á hlutverki apoptosis í meinmyndun krabbameins. Hlutfallslegur hraði frumuskiptinga og frumudauða ákvarðar vaxtar- hraða æxla. Apotosis er öflug aðferð tii að koma í veg fyrir æxlismyndun og stór hluti æxlis- hvetjandi efna hindra apoptosis. Einnig hefur verið sýnt að apoptosis hafi hlutverki að gegna í verkun flestra krabbameinslyíja, þar sem DNA skaðandi áhrif lyfjanna örvar apoptosis. Hlutverk apoptosis í alnæmi virðist tengjast því að HIV gerir Thjálpar frumur næmari fyrir apoptosis og talið að veirupróteinið gp 120 gegni því hlutverki. í þessari alltof stuttu örgrein um apoptosis er vonandi orðið ljósara hið mikilvæga hlutverk apoptosis í eðlilegum þroska og viðhaldi mannslíkamanns og þátt þess í meinmyndun margra algengra sjúkdóma. Frekari þekking á apoptosis í framtíöinni nrun væntanlega gera okkur hæfari í að ráða við og jafnvel lækna þessa sjúkdóma. Lesefni: Nýleg yfirlitsgrein:S. Orrenius, Journal of Internal Medicine 1995: 237; 529-536. 86 LÆKNANEMINN 2. tbl. 1995 48. árg.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160

x

Læknaneminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknaneminn
https://timarit.is/publication/1885

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.