Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 92

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 92
92 ÁRBÖK FORNLEIFAFÉLAGSINS munnmæli, að ekki mætti gefa fylfullum merum kúamoð. Þannig verður að telja líklegt, að íslenzku munnmælin séu ekki tengd norsk- um sögnum eða sænskri hjátrú, heldur hafi þau upptök sín í reynslu íslenzkra bænda. Fósturlát hjá merum mun hafa verið algengt á Islandi á 18. öld. Ólafur Stephánsson drap á það í grein sinni, „Um hesta" (1788), og kenndi hann það óheilnæmum hesthúsum. Þó að þekking Ólafs á hestum væri ófullkomin, sýnist hann hér ekki hafa haft alveg á röngu að standa. Hann gat þess ekki, að margskonar slys geta orsakað, að meri kastar fyrir tímann, en eins og prófessor Vennerholm (1920) benti á, geta ýmsar sóttkveikjur valdið hinu sama, m. a. strepto- kokkar og paratyfus-sóttkveikjur. Myndi hvorar tveggja hafa verið algengar í óheilnæmum hesthúsum. Sjálfsagt eru bönn oftast einföld ímyndun eða afleiðing rökfræði- villunnar post hoc ergo propter hoc. En í þessu tilfelli, jafnvel þótt sanneðli þeirra væri ekki kunnugt, má vel hafa verið um að ræða at- burðarás, er tengdi árangurinn við ástæðuna. Dýralæknir, sem hefur verið við starf í mörg ár á íslandi, sagði mér frá því, að samkvæmt reynslu sinni gæti fjósmoð auðveldlega valdið kveisu í fylfullum merum, og yrði kveisan ströng, mundi hún vera einhlít til þess að orsaka fósturlát. Annars var lengi til í mörgum Evrópulöndum dularfullur sjúk- dómur. Sem landfarsótt gekk hann yfir Frakkland níu sinnum á 17. öld og sjö sinnum á 18. öld. Einkenni hans voru m. a. höfuðverkur, uppköst, niðurgangur, krampi, stækkun augasteina, óstyrkur hjart- sláttur ásamt sjónvillum. Stundum olli hann krampakenndum sam- drætti liðanna, stundum drepi. Norskur læknir Ingjald Reichborn- Kjennerud (1940 og 1942) benti á fleiri lýsingar á þessum kvilla í gömlum íslenzkum heimildum, t. d. í Maríu sögu (655., 661., 678. bls.) og í Heimskringlu: „hon var svá armsköpuð, at hon var kropnuð öll saman, svá at báðir fætr lágu bjúgir við þjóin uppi" (Christiania 1868, 657. bls.). Hann segir ennfremur, að P. A. Munch áliti Magnús Haraldsson hafa dáið af völdum þessa sjúkdóms. Sturla Friðriksson hefur líka rakið nákvæmlega sögu þessa sjúkdóms á Islandi í grein sinni, „Hinn heilagi eldur" (Náttúrufræðingurinn 1954, bls. 161 o. áfr.). Sjúkdómurinn, sem hefir verið nefndur korndrjólaeitrun eða korn- drjólasýki (Friðriksson), orsakaðist af skemmdum rúgi, oftast notuð- um til þess að baka brauð. 1 reyndinni stafar þessi skemmd rúgsins af korndrjólasveppi, claviceps purpurea, sem sækir oftast á rúginn, en
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.