Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 102

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 102
102 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS verið ótæk, ef því sé ekki fullnægt. Það er að skýringin verði að vera í samræmi við raunveruleikann, vera efnislega rétt, hæfa staðháttum og ytri aðstæðum öllum. Þessi aðferð við örnefnaskýringar, þ. e. að byggja bæði á mál- fræðilegri og staðfræðilegri athugun, er ekki ný af nálinni. Hún er í rauninni grundvölluð af Jöran Sahlgren, sem var prófessor í nor- rænum örnefnafræðum í Uppsölum á árunum 1930-50. Sahlgren lagði meiri áherzlu á það en nokkur annar, hve nauðsynlegt væri fyrir örnefnafræðinginn að kynna sér hinn raunverulega bakgrunn nafnanna, nafnberendurna sjálfa. Það má segja, að hann hafi flutt fræðin frá skrifborðinu út í sjálfa náttúruna. Hann hefur líka gert kröfu til, að skýrandi nafns verði að reyna að setja sig í spor nafn- gefenda og sjá staðina frá sama sjónarhorni og þeir gerðu. Harry Stáhl segir um þetta eitthvað á þessa leið: „Skýring, sem gerð er af hugmyndaríki og er formlega séð hugsanleg, en gerð einungis með aðstoð róta, t. d. í keltnesku eða sanskrít, er ekki mikils virði, ef ekki er hægt að finna henni stoð í raunveruleikanum. Á hinn bóginn má sú skýring, sem stenzt efnislega, hversu sennileg sem hún annars kann að virðast, ekki fara í bág við þekkt hljóðlögmál og hljóðþró- un." (bls. 13). 1 bók Harry Stáhls er lögð mikil áherzla á þessa hlið rannsóknanna, að skýrandinn kynni sér sem nákvæmlegast stað- hætti og styðji þá athugun með málfræðilegum rannsóknaraðferðum, því að enn þann dag í dag blómstra nafnskýringar, sem ekki standast, þó þessum aðferðum sé beitt. Bengt Pamp nefnir í sinni bók nokkur þeirra efnislegu atriða, sem skýrandinn verði að taka tillit til og fást við, þegar skýra skal nafn. Hann telur þar fyrst staðfræðina, staðhættina sjálfa, ef skýrandinn álítur nafn eða nafnlið hafa staðfræðilega merkingu. Rannsaka verði örnefna- og mannanafnaforðann yfirleitt á því svæði, sem nafnið, er skýra skal, kemur fyrir á. Örnefnið gæti hafa flutzt af öðru svæði, ef það er ekki algengt á umræddum slóðum. Ef skýrandi álítur mannsnafn vera í örnefni, verður hann að ganga úr skugga um, hvort það sé algengt í byggðinni eða haf i verið það. Það á einkum við um yngri nöfnin. En sé um gömul örnefni að ræða, gegnir öðru máli, því að mannsnafn getur þá hafa dáið út, áður en ritaðar heimildir koma til sögu. Dýralíf og gróðurfar þarf að kanna á staðnum, ef fyrri liður örnefnis er orð, sem merkir gróður eða dýr. Sama er að segja um könnun á þjóðlífi og lifnaðarháttum fólks. Pamp nefnir í þessu sambandi tvo kosti, sem örnefnafræðingur hefur um að velja, þegar hann skýrir örnefni. Annar er formleg
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.