Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 101

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 101
TVÆR BÆKUR UM ÖRNEFNAFRÆÐI 101 ræða að fram yfir þann málfræðilega ávinning sem hann (þ. e. ör- nefnafræðingurinn) öðlast með hjálp örnefnanna, ávinning sem er þýðingarmikill fyrir málið, sögu þess, orðaforða, hljóðþróun o. s. frv., getur hann veitt öðrum vísindagreinum mikilsverða aðstoð. Örnefni sem vitna um heiðna trú, geta t. d. veitt trúarbragðasögunni mikil- vægan stuðning. En það er nauðsynlegt að fara varlega að og með gagnrýni og að lesa ekki of mikið úr oft mjög vandmeðförnu efni." (bls. 12). Og síðar segir hann: „Nútíma örnefnafræði er í megin- atriðum málfræðileg vísindagrein (spráklig disciplin), þó að hún eigi sér rætur í sagnfræðinni." (bls. 12). Bengt Pamp tekur á aðferðum fræðigreinarinnar af meiri festu en Harry Stáhl, og nefnir hann fjögur skilyrði, sem verði að full- nægja í skýringu á örnefni til þess að hægt sé að álíta hana sennilega eða rétta: 1 fyrsta lagi verði skýringin að vera í samræmi við eldri ritmyndir nafnsins, og hann segir, að það séu einungis leikmenn sem skýri nöfn eftir núverandi mynd þeirra. Oft hefur ritmynd nafns breytzt svo gersamlega af einhverjum ástæðum, að ekki er hægt að þekkja það fyrir sama nafn og finnst í eldri ritum. Getur þá bæði verið um að ræða breytingu á framburði í viðkomandi mállýzku, og eins hitt, að einhver ritari hafi reynt að skýra nafnið og fært það í þann búning, sem hann áleit réttan. Sem dæmi um þetta nefnir Bengt Pamp skánska nafnið Faritslöv, sem í elztu heimildum er skrifað Ffarehessle, sett saman af fager og hdssle. Núverandi rit- mynd kom upp á 17. öld. 1 'Ööru lagi verður skýringin að koma heim við framburð í mállýzku þeirri, sem nafnið kemur fyrir í. Sem dæmi um það nefnir Bengt Pamp skánska nafnið Vejby, sem er skrifað Væghby 1390. Það er leitt af vdg ,vegur', en í mállýzku þeirri, sem töluð er á þessu svæði, er framburður hinn sami á forlið nafnsins og í orðinu vdg, þ. e. væj. I þri&ja lagi verður skýringin að vera tæk frá orðmyndunarfræðilegu sjónarmiði. Þá verður að hafa sérstaklega í huga beygingarendingu forliða. Dæmið, sem höf. nefnir í þessu sam- bandi, er nafnið Korrarp á Skáni. Hann spyr sig, hvort þar geti verið orðið korra, sem þýðir ,lítið vatn, pollur' og kemur fyrir sem fyrri Hður. En hann telur það útilokað, því að endingin -arp kref jist þess, að fyrri liður hafi endað á -a, en ekki á -u (-o) eins og vera ætti, ef um orðið korra væri að ræða. Þess vegna gengur hann út frá því, að fyrri liðurinn sé mannsnafnið Korre (Kurre), sem í eignarfalli hafi haft myndina Korra (Kurra). Að þessum þrem skilyrðum uppfylltum telur Bengt skýringuna málfræðilega rétta. En þó sé fjórða atriðið eftir, og skýringin geti
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.