Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 125

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1971, Blaðsíða 125
ÞRlR ATGEIRAR 125 Við þessa lýsingu er að lokum því einu að bæta, að allir eru at- geirarnir mjög vel smíðaðir og bera greinilega með sér, að þeir eru verk vopnasmiða; sést það bæði í öryggi handbragðsins og svipfestu lögunarinnar. Allir eru þeir mjög vígalegir, svo að athygli hlýtur að vekja hverjum er sér. Atgeirar eru af þeim flokki vopna, sem kallast stangvopn.4 Þeir voru almennt notaðir með öllum þjóðum Vestur-Evrópu á 14., 15. og 16. öld. Norðurlandamenn kölluðu atgeirinn hellebard, á þýzku er orðið helmbarte eða jafnvel hellebarte, frönsku hallebarde, ensku halbert, ítölsku allabarda, miðaldalatínu hellemparta, og fleiri myndir og afbakanir eru til af þessu orði. Upprunalega er orðið þýzkt, sett saman úr tveimur liðum, og er hinn fyrri helm, eiginlega skaft, sbr. fornísl. hjálm, stýrisár (hjálmvölur, hjálmunvölur), en hinn síðari bart, sem sést í forníslenzku í axarheitinu barða. Hellebard þýðir þá í rauninni öxi með löngu skafti og hefði mátt heita á íslenzku hjálm- barða eða hjálmunbarða. En þegar Islendingar kynntust þessum vopnum, tóku þeir ekki upp hið alþjóðlega nafn, heldur gáfu því nafnið atgeir, vafalaust af því að lögun þess kom allvel heim við hugmyndir, sem þeir voru þá farnir að gera sér um fornaldarvopn, sem svo átti að hafa verið kallað. Auðséð er af mörgu, að hugmyndir Islendinga á síðari tímum um atgeira eiga rætur að rekja til helle- barda. Réttmætt er, hvernig sem á er litið, að kalla hellebarda mið- aldanna atgeira á íslenzku. Atgeirinn er í raun réttri sambland af höggvopni og lagvopni, öxi og spjóti. Eins og hvert annað vopn skapast hann við tiltekið stig í hernaðartækni, og kunna vopnafræðingar frá því að greina. Ekki eru þeir þó allir samsaga um það, hvort heldur hann eigi uppruna sinn í Þýzkalandi eða Sviss, enda er varla svo ýkja mikið þar á mun- um, bæði löndin hafa sjálfsagt átt sinn þátt í þróun vopnsins. Saga atgeirsins er ekki ófróðleg, en þar sem höfundur þessarar greinar er enginn sérfræðingur um hergögn síðmiðalda, hefur hann talið rétt að þýða og endursegja kafla um atgeir úr þekktu vopnfræðilegu íiti. Nýlegar greinargerðir um þetta efni eru ekki tiltækar, og verð- Ur hér farið eftir gamalli bók, sem enn heldur gildi sínu, W. Boeheim, 4 Um þessi vopn má senn búast við grein í Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder XVII, en bindið er ókomið þegar þetta er ritað.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.