Andvari

Volume

Andvari - 01.01.1980, Page 82

Andvari - 01.01.1980, Page 82
80 SVEINN SKORRI HÖSKULDSSON ANDVARI garð og neðan hjá flestum nema Lárusi Sigurbjörnssyni sem sá nýjungargildi þeirra fyrir íslenska leikritun og vakti athygli á þeim í grein í Lögréttu 1935. Lárus kallaði leikrit Guttorms „expressionistisk" og sjálfur hélt Guttormur upp á þá skilgreiningu í samtölum við þann sem hér heldur á penna. Nú ber að vísu ekki að taka slík vörumerki á bókmenntum hátíðlega urn of þótt stundum geti þau verið til glöggvunar. Guttormur var næsta opinskár um þá höfunda er hann taldi lærimeistara sína. Meðal þeirra nefndi hann frönsku sym- bólistana, rómantíska leikritahöfunda og rómantískan hrollvekjuhöfund eins og Edgar Allan Poe. Enn taldi hann höfunda eins og Karel Capek, Eugene O’Neill og einn af þekktari leikritahöfundum þýska expressjónismans, Franz Werfel. Úr öllum þessum áttum gátu honurn komið hugmyndaleg og listræn áhrif á leik- ritagerð sína. Flest leikrita Guttorms eru táknleg, oft slungin mikilli dulúð og óhugnaði. Að því leyti sverja þau sig jafnt í ætt symbólismans og hrollvekjurómantíkur 19. aldar. Umhverfi, aðstæður, persónur og atburðarás eru oft næsta afkár og benda í átt til absúrdleikhússins á síðari áratugum. 1 grófum dráttum má skipta leikritunum í tvo meginflokka: Annars vegar þau sem flytja þjóðfélagslega og pólitíska ádeilu, hins vegar leikrit - og þau eru fleiri - sem fjalla um tilvistarleg vandamál mannsins í veröldinni. Lengsta leikrit Guttorms - hið eina sem er fimm þættir - „Hinir höltu“ er pólitísk allegóría þar sem persónugerðir eru ýmsir h'kamshlutar og eiginleikar mannsins auk gullsins. Adeilan beinist að bölvænu valdi og áhrifum auðsins í mannlegu lífi og sam- skiptum. Enn beinskeyttari og ódulbúnari ádeila á kapftalískt skipulag birtist í ein- þáttungnum „Byltingin“ þar sem sjálfur Kölski er fulltrúi auðmagnsins og flytur m. a. eftirfarandi ræðustúf yfir meðleikendum sínum, Biskupinum, Þingmannin- um og Borgarstjóranum: „Jeg hef - án þess mikið hafi á því borið - haft þá ánægju, að hafa tilsjá með öll- um ykkar gróðafyrirtækjum, svo sem hagkvæmum innkaupum hráefnis. - Það má segja að verkamenn selji líf sitt við því verði, sem kallað er kaupgjald. Mjer hefur í mörgum tilfellum tekist að lækka virðinguna á mannslífinu ofan í ekki neitt. Jeg hef haft allmikil afskifti af heimsmarkaðinum - látið hann vera hvikulan eða stöðugan, eftir því hvort það var einstaklingur eða almenningur, sem í hlut átti í það og það skiftið. Jeg er meðmæltur framtaki einstaklingsins. Jeg er sá sem út- vegað hefur einstaklingnum einkarjettindi á náttúrufríðindum. Þriðja pólitíska ádeiluleikrit Guttorms, sem hér skal nefnt, er einþáttung- urinn „Glæsisvallahirðin" sem hann á sínum tíma beindi gegn ofurmennishug-
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148

x

Andvari

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.