Hugur - 01.01.2002, Síða 96

Hugur - 01.01.2002, Síða 96
Hugur Jón Ólafsson held að þessi einstaklingsbundnu rök geti líka átt við um samfélagið. Siðfræðin hlýtur að koma fram sem hin gagnrýna íhugun í rökræðu sam- félagsins um hvað sé því og einstaklingum þess fyrir bestu. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Það kann að vera nokkuð til í því hjá Vilhjálmi að íhugun einstaklingsins hljóti að leita út fyrir það sem með góðu móti má kalla siðfræði, til dæmis inn á brautir bókmennta og lista. Sjálfsíhugun samfélagsins, samræða samfélagsins við sjálft sig, hlýtur hinsvegar stöðugt að láta reyna á gildismat og gagnrýna það á forsendum siðfræðinnar. Þannig virðist mér að í sjálfri hugmyndinni um gagnrýna siðfræði felist ekki bara gagnrýnin umræða um sann- gjarnar leikreglur heldur ekki síður um farsæld, verðmæti og gildismat í einstökum atriðum. Hagnýti og gagnrýni Hvernig ber þá að meta fullyrðingu Vilhjálms að siðfræðin eigi „einkum að skýra skilyrði þess að menn geti mótað eigið gildismat og komi sér saman um sanngjarnar leikreglur í samskiptum sínum“?8 Með öðrum orðum siðfræðin á ekki að segja mönnum til um farsæla breytni. Ef ég leyfi mér nú að gera það sem mér finnst ekki gert í bókinni að velta þess- ari skoðun fyrir mér fordómalaust, þá held ég að við höfum fjölmargar ástæður til að efast um að takmarka megi hlutverk siðfræðinnar með þessum hætti. Þessi lýsing fellir niður gagnrýnishlutverk siðfræðinnar og það held ég að sé varhugavert. Siðfræðin er nefnilega ekki bara tilraun til að búa til kerfi eða skýra forsendur þess að menn geti breytt rétt og þannig að til heilla horfi. Hún er ekki síður hörð og stundum niðursallandi gagnrýni á það sem við- gengst. Jafnvel þó að það sé útilokað að siðfræðingar geti sagt mönnum hvernig þeir eigi að lifa og haft meira til síns máls en hver annar, þá er siðfræðileg gagnrýni á þau gildi sem menn lifa eftir kannski mikilvæg- asti hluti siðfræðilegrar rökræðu. Siðfræðin hefur í gegnum tíðina gagnrýnt lífsgildi á ýmsum forsendum. Stundum vegna þess að menn séu ekki sjálfum sér samkvæmir, stundum vegna þess að þeir telji sig að- hyllast algild verðmæti en geri sér ekki grein fyrir aðstæðum þegar þeir neyðast til að hafna þessum verðmætum eða taka önnur fram yfir, stundum vegna þess að verðmæti stangist á án þess að menn átti sig á því. Svo má lengi telja. Nú færist mjög í vöxt að siðfræðingar sitji í allskonar nefndum og ráð- um og hjálpi fyrirtækjum og hinu opinbera við að taka ákvarðanir og 8 Vilhjálmur Árnason 1999, bls. 149. 94
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.