Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2011, Síða 56

Andvari - 01.01.2011, Síða 56
54 SVERRIR JAKOBSSON ANDVARI lærdóms iðkanir heldur úr höndum enni andligu stétt, einkum sagnafræði, eptir því sem lærdómurinn varð villumeiri og prestar fóru að draga sinn taum og skilja sig úr þjóðfélaginu, og héldu nú um hríð enir yppurstu leikmenn upp sagnafræðinni. Andligum lærdómi presta fór og mjög aptur um þetta skeið, og olli því styrjöld sú sem þá var og stjórnleysi biskupanna, sem báðir voru útlendir og áttu ekki um annað að hugsa enn að blása að eldi tvídrægninnar fyrir Hákon konúng.28 Skólasaga íslendinga verður þannig líka saga þjóðfrelsis og þjóðaranda. Jón tekur fram að Jón biskup Halldórsson í Skálholti (1322-1339) „var að minnsta kosti lærður sjálfur, og hafði verið á háskólum í París og Bónónía, en óviðfeldinn þótti lærdómur hans og litlar áhrifur virðist hann að hafa gjört á Islandi“.29 Eftir daga Jóns heldur svo afturförin áfram, [ujtlendir biskupar tóku við einn af öðrum, og fóru einsog logi yfir akur, bæði í andligum efnum og veraldligum, enda var mörgum þeirra mest undir því komið að heita biskupar til einhvers stóls, hvað sem skylduverkunum leið. Plágan hin mikla, sem eyddi nær því allri þeirri manndáð sem eptir var í landinu, og ófrelsi á allar síður, og kúgunar ástand landsmanna undir tveim harðstjórum, sem hvorigur sparaði þá kúgun sem hann gat við komið, konúngshirðstjóra og biskupi, og þótti gott þegar hvorutveggi settist á afla sinn í landinu sjálfu, en hitt var ekki ótíðara, að þeir fluttu hann í burtu sem þeir gátu.30 Á hinn bóginn vill Jón reikna það til menntunar „að landsmenn skildu þá almennt þýzku og ensku, fyrir því að verzlunin var frjáls, og fjöldi mikill þessara þjóða kom til landsins, hversu sem heimska stjórnarinnar og lands- manna bekktist við þá, sjálfum sér og landinu til skaða“.31 Jón rekur sögu skólahalds eftir siðaskiptin mun rækilegar, en er ekki nærri því eins gagnrýninn á lútersku biskupana og þá kaþólsku. Hann kemst að lokum að þeirri niðurstöðu að [e]nginn hefir mátt sanna það fremur enn skólarnir á fslandi, að auðurinn er afl þeirra hluta sem gjöra skal. Metníngurinn um, hverr ætti að standa skólakostnaðinn, hefir leidt af sér, að skólarnir hafa alltaf orðið á hakanum, og aldrei getað komizt á rétt góðan fót. Stjórnin hefir látið búa til mörg frumvörp og tilskipanir, en þegar til framkvæmdarinnar hefir komið hefir hún enganveginn verið ríf í útlátum. Biskupunum voru skólarnir þúngir ómagar, og þjóðin hugsaði ekki um hvort þeir væri til eða ekki32 í kjölfarið gagnrýnir Jón hvernig tekjum af sölu jarða biskupsstólanna var varið og er þá mál hans farið að snúast um viðfangsefni samtímans. í lokin dregur hann þó saman niðurstöðu sína varðandi skólasögu íslendinga: Það er óþarfi að taka upp fyrir lesendum allar hugleiðíngar þær, sem saga skóla vors má vekja hjá hverjum þeim sem um hana vill hugsa; eg vil að eins taka fram nokkrar, sem eg vildi menn hefði sér hugfastar:
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164

x

Andvari

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.