Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.1992, Side 19

Tímarit Máls og menningar - 01.06.1992, Side 19
Alda/n er dæmd til að hrekjast, vegna þess að í karlveldinu hafa konur engan stað til að fara á. Um leið er saga hennar sár og jafnframt grótesk saga um konu sem leitar að sjálfri sér í ástinni en ferst vegna þess að sá karlmaður sem hún festir ást á er í raun hlutgerving, ef ekki steingervingur, karl- veldisins sjálfs (89). En saga Öldu er ekki um karlveldið, ekki um það hvemig Alda skilgreinir sig út frá augnaráði karlveldisins og ekki um það hvemig hún reynir, þrátt fyrir allt, að brjót- ast undan valdbeitingu þess. (Gróteskan, flæðið og hláturinn vinna ekki á því sem enginn fær höndlað). Hins vegar má greina ýmsar ástæður þess, hvers vegna Alda vill ekki og getur ekki myndað jarðsamband og sagan er að stórum hluta frásögn af þeim. í falli Öldu og fórn felst þar af leiðandi eitt- hvað annað og meira en að karlveldið kúgi hana, geri ást hennar að engu og eyðileggi síðan líf hennar. Hún er vissulega dæmd til að hrekjast, en það er af því að hún sjálf setur líft sínu skilyrði sem enginn getur uppfyllt. Sem tilraun til sjálfssköpunar er líf Öldu því vonlaust. En einmitt þess vegna minnir saga hennar á margskráðan ofmetn- að heimsfrægra persóna, freistingar þeirra og fall. Með því móti einu býr sagan yfír harmrænu þema, en eins og ljóst er orðið, þá rúmar heimsmynd freudíska femínism- ans ekki slíkar sögur. 5 Ef einhver vill tala um ást og gera þá um- ræðu að menningarrýni, þá eru hugmyndir freudíska femínismans afar villandi. Túlk- un Helgu Kress á Tímaþjófnum ber þess vitni. Því í stað þess að spyrja um heillandi, en ekki einfalt hlutskipti kynveru og skoða þau skilyrði sem gætu búið því að baki — en án þess getur enginn talað um samlífið svo vel fari, hvað þá aðstæður ástarinnar, því konan er ekki bara Kona, heldur lýtur hún um margt sömu lögmálum og karlmað- urinn — segir freudíski femínistinn annað hvort „já“ við öllu því sem efast má um, eða skáldar í aldagamlar og óleysanlegar eyður tilvistarvandans. Átök siðferðis og kyn- ferðis fara fyrir lítið, svo og mestöll saga mannsandans ef út í það er farið (heim- speki, bókmenntir og saga). Kannski er boðskapurinn svo einstæður einmitt þess vegna, en hann felst fyrst og fremst í upp- hafinni dýrkun hvatalífsins, ásamt þeirri trú að ef karlveldið molni, muni ást Flæðis- Konunnar breiða úr sér og heimurinn allur verða réttlátari og betri. Það er nógu slæmt að horfa uppá fræðin gera ástina upptæka og í raun er slíkt athæfi ekkert annað en móðgun við upplýstan les- anda. En kynveran er ekki bara sögð geta elskað af lífi og sál velji hún af-bælinguna, heldur líka lifað lífi sínu átakalaust með annarri, en einungis með þeim hætti á hún kost á að nálgast djúpið í sjálfri sér, sann- leikann í lífínu og heilsteypta sjálfsmynd. Það er hið sama og að segja að þannig geti hún loks lifað lífi sínu frjáls, án íhlutunar valds. Með þessu móti stendur skóli freud- íska femínismans vörð um eina helstu túlk- unarskekkju fræðanna, nefnilega þá að maðurinn geti verið góður og að ástin sé honum sjálfur uppruninn, bara ef hann læt- ur ekki bælinguna ná tökum á sér. Aðalatriði þessa máls er eftir sem áður þetta: kvenkyns túlkandi sem einbeitir sér að skilyrðum ástarinnar í karlstýrðu þjóðfé- lagi virðist sjaldan geta skoðað samlíf, sam- skipti kynjanna, eða kynhegðun, án þess að skapa nýjan heim. Sá heimur er mun ein- TMM 1992:2 17
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.