Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.2019, Blaðsíða 131

Andvari - 01.01.2019, Blaðsíða 131
130 ÁSTRÁÐUR EYSTEINSSON ANDVARI Zweig. Árið 1922 hafði hann birt bókina Amok. Novellen einer Leidenschaft, þar sem „Leidenschaft“ eða „ástríða“ er látið leika undir með orðinu „amok“. Þetta malasísk-indónesíska orð vísar upprunalega til morðæðis en hefur leit- að inn í önnur tungumál og er notað um ýmiskonar brjálæði eða æðisköst; um það þegar einhver missir tök á sjálfum sér. Í bókinni Amok er að finna nóvelluna „Der Amokläufer“, eða „Hlaupaæðið“ eins og Þórarinn Guðnason nefndi þýðingu sína sem birtist sem framhaldssaga í tímaritinu Dvöl árið 1936. Þegar önnur íslensk gerð sögunnar, eftir ónafngreindan þýðanda, birt- ist í Fálkanum fimmtán árum síðar (sem framhaldssaga frá janúar og fram í apríl 1951) er sagan einfaldlega nefnd „Amok“ og sá titill er síðar hafð- ur á þýðingu Þórarins þegar hún er flutt sem framhaldssaga (að hluta til í leikformi) í Ríkisútvarpinu í mars 1958. Í millitíðinni hafði Ólafur Hansson menntaskólakennari hugsanlega átt þátt í að festa orðið í íslenskum sessi með allítarlegri grein sem hann birti í Mánudagsblaðinu 1957 og nefndi ein- faldlega „Amok“. Hann fjallar þar um amokhlaup eða morðæði Malajanna í Austur-Indíum sem átti sér aldalanga sögu, en ræðir einnig almennari til- brigði fyrirbærisins, meðal annars í verkum Stefans Zweigs: Og Stefan Zweig hefur oftar en einu sinni tekið ástaæði til meðferðar, enda hafa fáir eða engir verið honum fremri í lýsingum á einæði af ýmsu tagi, hómósexualisma, söfnunaræði, og fleiru slíku. Ein alþekkt og átakanleg saga Zweigs um einæði í ástum er Bréfið frá óþekktri konu. Hrjúfari og stærri í sniðum er þó sagan um amokhlauparann, sennilega stórbrotnasta saga, sem nokkru sinni hefur verið rituð um einæði sem sviptir mann ráði og rænu. Brjálæðisleg ást gamla læknisins á ungri, hrokafullri yfirstéttarkonu sem ekki vill líta við honum og fyrirlítur hann meir en rykið, sem hún gengur á, er þrátt fyrir allt aldrei hlægileg, heldur átakanleg og næstum því ægileg, voðaleg ástríða, sem nær út yfir gröf og dauða. Læknirinn hleypur amok, ekki með því að drepa fólk með rýtingi, heldur með því að elska með brjálaðri ást, sem er jafn æðisgengin og fellibylur eða aðrar hamfarir náttúrunnar. Amok getur lýst sér í ýmsum myndum og ólíkum. [...] Eru þá amokhlaupararnir í lífinu ekkert annað en brjóstumkennanlegir vitfirringar? Okkur hversdagsfólkinu hættir við að líta svo á, okkur sem erum vön hálfvelgjunni í öllum tilfinningum. En hver er kominn til að segja, nema amokhlauparinn í ástríðu sinni og ógæfu lifi lífinu á margfalt ríkari hátt en við höfum nokkru sinni gert?19 Ólafur Hansson hefur áreiðanlega ekki verið einn um það á sjötta áratug síð- ustu aldar að fella samkynhneigð (hómósexúalisma) undir „einæði“, ef ekki „brjálaða ást“, og skal ekki gert veður úr því hér. Öll kynhneigð sem bregður út af stöðluðum normum í íhaldssömum samfélögum getur lent í einhvers- konar amoki eða ólgusjó á jaðrinum. Athyglisvert er hinsvegar að sjá hve verk Stefans Zweigs virðast vera orðin kunnur þáttur í íslensku bókmennta- lífi þegar komið er laust fram yfir miðja síðustu öld. Ólafur ræðir um Zweig rétt eins og hér sé velþekktur innlendur höfundur á ferð og virðist gefa sér
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.