Andvari

Årgang

Andvari - 01.03.1969, Side 29

Andvari - 01.03.1969, Side 29
ANDVARI ALEXANDER JÓHANNESSON 27 Alexander Jóhannesson vildi fara, var nýyrðcileiðin. Þessi leiÖ er að vísu eklci ný, heldur á rætur aftur á 18. öld. Próf. Alexander var meinilla viö upptöku nýrra tökuorða. Mér virtist hann stundum fullþröngsýnn í þessum málum, en hér er um matsatriði að ræða, og verður hver að dæma fyrir sjálfan sig í þessum efnum. Hér stendur málfræðingurinn ekki betur að vígi en hver annar að fella dóm. Hann veit að vísu betur en aðrir, hvað er í samræmi við málkerfið, en smekkur hans þarf engan veginn að standa framar en hjá öðrum. Ahugi Alexanders á nýyrðum kemur í Ijós, skömmu eftir að hann kemur frá námi, sbr. t. d. Fréttir 9. júlí 1918, þar sem hann á í höggi við dr. Björn Bjarnason frá Viðfirði, sem hann telur ekki virða „lögmál íslenzkrar tungu“, °g Sigurð Nordal, sem vildi taka orðið stemning upp í málið (sbr. Eimreiðina 1917, 2. h., bls. 77). Afstaða próf. Alexanders kemur glögglega fram í eftir- farandi orðum: „Kunnugt er að aðrar þjóðir, þær er láta sér ant um tungu sína, hafa stofnað málhreinsunarfélög og málverndarfélög til þess að hreinsa málið fyrir útlendum sora og hægja burt málleysum. T. d. hafa Þjóðverjar myndað fjölda nýrra þýzkra orða í stað alþjóða-orða, er alltaf voru að ná meiri yfirtökum." Fréttir 10. júlí 1918. I annarri grein farast honum svo orð: „Islenzkri tungu er farið eins og jurt, er gróðursett er í ákveðnum jarðvegi og getur að eins dafnað og blómgast eftir eðlislögmáli sínu; ef hún er flutt til framandi lands, veslast hún upp og deyr, nema hún njóti sömu lífsskilyrða. Eða hún er eins og tigin stúlka, getin af göfugum foreldrum og hefur nærzt á Iðunnareplum íslenzkra bók- mennta, stilling og yndi er í hverri hreyfingu hennar og hlýtur oss því, biðlum hennar, að vera áhugamál, að hún spillist ekki af lífs- venjum þeim, er vér mundum telja óhollar fyrir hana eða að hún varpi frá sér þeim siðakenningum, er hafa gert hana svo yndislega í augum vorum." Vréttir 11. júlí 1918. Enginn skyldi ætla — þótt orðaval sé allhátíðlegt — að ekki fylgi hugur máli né heldur að Alexander hafi látið sitja við orðin tóm, heldur vann hann mikið að nýyrðasmíð og nýyrðaútgáfu. Orðahókarnefnd, sem um tíma hafði með höndum söfnun og útgáfu nýyrða, naut forystu Alexanders frá stofnun til dauðadags hans. Á árunum 1953—1959 komu út á vegum nefndarinnar
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188

x

Andvari

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.