Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1978, Síða 18

Andvari - 01.01.1978, Síða 18
16 HALLDÓR KRISTJÁNSSON ANDVARI IV Heimskreppan mikla mótaði íslenzka sögu á fjórða tug aldarinnar. Upp- haf kreppunnar var í Bandaríkjunum. Þar hafði þróazt rnikil bjartsýni um varanlega auðsæld. I baráttu forsetakosninganna 1928 sagði Herbert Hoover í kosningaræðu: „Eitthvert elzta og kannske háleitasta takmark mannsins er að útrýrna fátæktinni. Við Bandaríkjamenn erum nú nær því að sigrast á fátæktinni en nokkur þjóð hefur nokkurn tíma verið.“ Hoover vann yfirhurðasigur. Þegar hér var komið, var framleiðslan komin á það stig, að meiri þraut var að selja en framleiða. Sölumennskan varð atvinna og íþrótt. Góðurn sölumanni stóðu allir vegir opnir. Menn trúðu því, að með því að eignast hlutabréf í fyrirtæki væri hagur þeirra tryggður til framhúðar. Sala gegn afborgunum varð næsta almenn. Sum- arið 1929 er talið að ógreiddar afborganir af seldum vörum í Bandaríkj- unurn hafi numið 7,6 milljörðum dollara. Einhvern tíma hlaut markað- urinn að verða mettaður, enda þótt sölumenn væru margir og slyngir. „Svarti föstudagurinn" 29. október 1929 er frægur í sögunni. Þá kom fram verðfallið mikla í kauphöllinni í New York. Hlutabréf sem skömmu áður höfðu gengið kaupum og sölum á 50 eða 100 dollara voru nú hoðin fyrir 1 dollara. Þetta hafði stórkostlegar afleiðingar. Vöruverð almennt féll um þriðj- ung á hálfu ári. Bankar urðu gjaldþrota þúsundum sarnan. Þjóðartekjurn- ar urðu ekki nema helmingur af því, senr áður var. Hagfræðin taldi það lögmál, að kreppur kærnu öðru hvoru. Svo hafði það verið. En þær áttu að líða hjá. Þetta átti ekki að vera nema él eitt. Því vildu menn trúa i lengstu lög. En nú brást hið sjálfvirka lögmál hag- fræðinganna. Kreppan hvarf ekki af sjálfu sér. Heildarlaunatekjur í Bandaríkjunum minnkuðu á fáum misserum um 60%, og sama var að segja um tekjur bænda. Launakjörin urðu áþekk því, sem verið hafði 1880, 50 árum áður. I stað velmegunar og mikillar bjart- sýni var kornin neyð og örvænting. Fjármálamenn frömdu sjálfsmorð, og hungraður tötralýður leitaði afdreps i skemmtigörðum borganna. Byggð voru óvönduð skýli fyrir atvinnulausa öreiga, og langar biðraðir soltinna vesalinga stóðu þar sem hið opinbera útbýtti súpu á diski fyrir hina alls- lausu. 1 réttarsalina komu rnæður, sem höfðu ráðið hörnum sínum hana til þess að sjá þau ekki svelta. Og lögreglan tindi upp lík hungurdauðra manna
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Andvari

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.