Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1978, Blaðsíða 61

Andvari - 01.01.1978, Blaðsíða 61
HERMANN PÁLSSON: Um réttlæti í íslenzkum fornsögum Ritun Islendingasagna er talin hefjast undir lok tólftu aldar, en blóma- skeið þessara bókmennta virðist hafa verið miðbik og síðari hluti hinnar þrettándu.1 Þótt sögurnar lýsi fólki og atburðum frá löngu liðinni fortíð (einkum tímabilinu 930—1050), þá eru ýmsar hugmyndir þeirra annars uppruna, og ekki er unnt að átta sig á eðli sagnanna til hlítar, nema and- legum verðmætum menntaðra Islendinga á ritunartíma þeirra sé nægur gaumur gefinn. Enginn vafi getur leikið á því, að Njáll bóndi á Bergþórs- hvoli hafi verið til eða brenna hans átt sér stað, og að því leyti er Njála vissulega sagnfræðilegs eðlis, en þegar sagan er rannsökuð í heild, koma í Ijós þroskaðri hugmyndir um mannleg vandamál en hægt er að búast við af Njáli Þorgeirssyni og samtímamönnum hans, og virðist þar vera um að ræða lærðar hugmyndir, sem bárust hingað til lands á tólftu öld og síðar. Á miðöldum var gerður greinarmunur á fróðleik og nytsemd sagnarita: annars vegar fræða þau lesendur um það, sem raunverulega hafði gsrzt, °g hins vegar er nytsemd þeirra fólgin í algildum hugmyndum um mann- mn, enda vilja margir kynnast sjálfum sér og öðrum af dæmum heldur an af kenningum. I ritgerð þessari verður fjallað um almenna lærdóma, sem numdir verða af sögunum, en hins vegar er sannfræði þeirra látin liggja á milli hluta. Á tímabilinu frá því á síðara hluta elleftu aldar og fram á hina þrettándu þróaðist svokallaður húmanismi miðalda í ýmsum löndum álfunnar. Eitt helzta einkenni þessarar stefnu, eins og orðið húmanismi raunar gefur í skyn, er vaxandi áhugi og skilningur á manninum sjálfum og umhverfi hans;2 sérstök áherzla var lögð á mannlega göfgi og sjálfsþekkingu, enda átti húmanisminn að nokkru leyti rætur sínar að rekja til heimspekirita Porn-Grikkja og Rómverja; kynni lærdómsmanna af verkum heiðinna hugsuða efldust til mikilla muna á þessu tímabili. Hingað til lands virðist húmanisminn hafa borizt einkum frá Frakklandi og Englandi, ekki einungis ^eð þeim, sem stunduðu nám í þessum löndum, svo sem Þorláki helga (d. 1193) og Páli Jónssyni (d. 1211) biskupum í Skálholti, og ýmsum Is-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.