Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1978, Síða 61

Andvari - 01.01.1978, Síða 61
HERMANN PÁLSSON: Um réttlæti í íslenzkum fornsögum Ritun Islendingasagna er talin hefjast undir lok tólftu aldar, en blóma- skeið þessara bókmennta virðist hafa verið miðbik og síðari hluti hinnar þrettándu.1 Þótt sögurnar lýsi fólki og atburðum frá löngu liðinni fortíð (einkum tímabilinu 930—1050), þá eru ýmsar hugmyndir þeirra annars uppruna, og ekki er unnt að átta sig á eðli sagnanna til hlítar, nema and- legum verðmætum menntaðra Islendinga á ritunartíma þeirra sé nægur gaumur gefinn. Enginn vafi getur leikið á því, að Njáll bóndi á Bergþórs- hvoli hafi verið til eða brenna hans átt sér stað, og að því leyti er Njála vissulega sagnfræðilegs eðlis, en þegar sagan er rannsökuð í heild, koma í Ijós þroskaðri hugmyndir um mannleg vandamál en hægt er að búast við af Njáli Þorgeirssyni og samtímamönnum hans, og virðist þar vera um að ræða lærðar hugmyndir, sem bárust hingað til lands á tólftu öld og síðar. Á miðöldum var gerður greinarmunur á fróðleik og nytsemd sagnarita: annars vegar fræða þau lesendur um það, sem raunverulega hafði gsrzt, °g hins vegar er nytsemd þeirra fólgin í algildum hugmyndum um mann- mn, enda vilja margir kynnast sjálfum sér og öðrum af dæmum heldur an af kenningum. I ritgerð þessari verður fjallað um almenna lærdóma, sem numdir verða af sögunum, en hins vegar er sannfræði þeirra látin liggja á milli hluta. Á tímabilinu frá því á síðara hluta elleftu aldar og fram á hina þrettándu þróaðist svokallaður húmanismi miðalda í ýmsum löndum álfunnar. Eitt helzta einkenni þessarar stefnu, eins og orðið húmanismi raunar gefur í skyn, er vaxandi áhugi og skilningur á manninum sjálfum og umhverfi hans;2 sérstök áherzla var lögð á mannlega göfgi og sjálfsþekkingu, enda átti húmanisminn að nokkru leyti rætur sínar að rekja til heimspekirita Porn-Grikkja og Rómverja; kynni lærdómsmanna af verkum heiðinna hugsuða efldust til mikilla muna á þessu tímabili. Hingað til lands virðist húmanisminn hafa borizt einkum frá Frakklandi og Englandi, ekki einungis ^eð þeim, sem stunduðu nám í þessum löndum, svo sem Þorláki helga (d. 1193) og Páli Jónssyni (d. 1211) biskupum í Skálholti, og ýmsum Is-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Andvari

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.