Andvari

Árgangur

Andvari - 01.01.1985, Blaðsíða 27

Andvari - 01.01.1985, Blaðsíða 27
ANDVARI SIGURÐUR ÞÓRARINSSON 25 XI Sumarið 1939 efnclu norrænir fornleifafræðingar til sameiginlegra rannsókna á fornum bæjarrústum og öðrum mannvistarleifum í Þjórs- árdal. Danski fornleifafræðingurinn Aage Roussell gróf ásamt Krist- jáni Eldjárn upp bæ Gauks Trandilssonar á Stöng, en Matthías Þórðar- son þjóðminjavörður kannaði bæ og kirkjugarð á Skeljastöðum. Upp úr kirkjugarðinum komu 66 beinagrindur, og rannsakaði Jón Steffen- sen prófessor þær. Sigurður Þórarinsson tók þátt í rannsóknum þessum sem jarð- fræðingur, með það fyrir augum að beita öskulögum til að tímasetja eyðingu dalsins. Komst Sigurður að þeirri niðurstöðu, að Heklugos árið 1300 hefði eytt dalnum og lýsti henni í ritgerðinni „Þjórsárdalur och dess förödelse" í Forntida gárdar i Island, safnriti um fornleifafræði- rannsóknirnar 1939 sem kom út hjá Munksgaard í Kaupmannahöfn 1943. Tímasetningin „Hekla 1300“ náði fljótlega sessi í erlendum ritum, og hefur reynzt þaulsætin þar þótt nýrri rannsóknaniðurstöður sýndu hana vera ranga. í áðurnefndri grein þeirra Sigurðar og Hákonar Bjarnasonar, sem birtist í Geografisk Tidsskrift 1940, er lýst útbreiðslu þriggja laga, sem tal- in eru vera frá Öskju 1875, Öræfajökli 1727 og Heklu 1300. Aldur síðarnefndu laganna tveggja byggðu þeir á rituðum heimildum: I sam- tímalýsingu sr. Einars Hálfdánarsonar á gosinu 1727 er nefndur „vikur, hvítur og póróttur"20, og villti það um fyrir þeim félögum, því eins og síðar átti eftir að koma í ljós var hið hvíta lag á Suðausturlandi frá Öræfajökulsgosinu 1362. Heklugosi árið 1300 er rækilegast lýst í Lögmannsannál, þar sem sá hluti er að gosinu lýtur er enn varðveittur í frumhandriti með hendi Einars prests Hafliðasonar. Þar segir (fært til nútímastafsetningar): MCCC. Elds uppkoma í Heklufelli með svo miklu afli að fjallið rifnaði svo að sjást mun mega meðan Island er bvggt. I þeim eldi léku laus björg stór sem kol á afli, svo að af þeirra samkomu urðu brestir svo stórir að heyrði norður um land og víða annars staðar. Þaðan fló vikur svo mikil á bæinn í Næfurholti, að brann þak af húsum. Vindur var af landsuðri, sá er bar norður yfir landið sand svo þykkan að, á meðal Vatnsskarðs og Öxarf jarðarbeiðar með svo miklu myrkri, að engi maður vissi hvort var nótt eður dagur, úti né inni, meðan niður rigndi sandinum á jörðina og huldi svo alla jörðina af sandinum. Annan dag eftir fauk svo sandurinn að menn fátu trautt leið sína í sumum stöðum. Þessa tvo daga þorðu
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162

x

Andvari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.