Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 64

Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 64
Hugur Þorsteinn Gylfason leitt. Aðrar nýjar gátur sem kvikna hjá Anscombe varða nauðsyn og möguleika: „þú verður", „þú mátt" og „þú mátt ekki". Þessir boðhætt- ir eru innbyggðir í hvers konar reglur. Hjá henni varpa þeir líka ljósi á efhi eins og röknauðsyn og náttúrlega nauðsyn og röklega og nátt- úrlega möguleika. En með málhyggju Anscombe um reglur, réttindi og loforð er ekki sagt að öll siðferðileg efhi séu afstæð, eða afstæð á sama hátt, hvað þá að til að mynda satt og ósatt séu afstæð með einhverjum slíkum eða óðrum hætti. Eins snýst ágreiningur Carnaps og Quines ekki sízt um það nákvæmlega hvað sé afstætt í vísindum og hvað ekki, og ná- kvæmlega hvernig það er afstætt eða algilt eftir atvikum. Hér má nema sama lærdóminn af þeim Quine og Anscombe. Ég tel mér trú um að hann sé ári hollur lærdómur. Fróðlegu spurningarnar um af- stæði og algildi eru ekki „Eru vísindin afstæð?" eða „Er siðferðið af- stætt?" Þær eru spurningar um hvað er afstætt og við hvað og hvað al- gilt og hvernig í vísindum eða siðferði. Það kann að vera umdeilanlegt hvort mannréttindi eru algild - til dæmis ef við föllumst á málhyggju Anscombe um réttindi - en hitt er víst að við teljum okkur trú um að svo sé. Þar fyrir kynni siðferðið að vera afstætt að ýmsu öðru leyti, til dæmis bara hvers konar siðareglur um kynferði, kynlíf, hjúskap og fjölskyldulíf. Hyggjum að orðum Vattimos: Vísindamenn viðurkenna flestir í dag að þeir hafi ekki upp á neinn algildan sannleika að bjóða, heldur vísindalegan sann- leika, það er að segja sannleika sem fellur að fyrirframgefhum viðmiðum. Hvaða viðmiðum? Og hvað væri dæmi um algildan sannleika sem vís- indin geta ekki fest hendur á? Segjum að sannleikurinn sé sá að að- dráttarafl tunglsins valdi sjávarfóllum hér á jörðinni. Hvernig ræðst þessi sannleikur af viðmiðum? Einhvern veginn þannig að hann ráð- ist ekki af náttúrlegu tungli, hafi og jörð? Hver eru viðmiðin þá? Það má skilja orðið „sannleikur" á ýmsan veg. Við vorum að segja að kenningin um áhrif tunglsins á höf jarðar sé sannleikur. Hér merkir „sannleikur" það sama og „sannindi", það er að segja „sönn kenning" eða bara „sönn setning". Kenningar okkar og staðhæfingar geta verið afstæðar með ýmsum hætti, til dæmis við trú, hagsmuni og skoðanir af óllu mögulegu tæi. Hvers vegna þá ekki líka við aðferðir vísindanna? Til dæmis geta geðlæknar og sálfræðingar litið ólíkum augum á geð- 62
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.