Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 161

Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 161
Hvað er sannfæring? Hugur um „háðska menntamanninn" virðist, við nánari athugun, vera sjálfhrekjandi.15 Nú mætti ef til vill halda því fram að ég hafi ekki verið fyllilega sanngjarn í útleggingu minni á kenningum Rortys, og að hún bjóði upp á rausnarlegri túlkun. Hlutskipti háðfuglsins hafi jákvæðar hlið- ar og eins gæti maður ætlað háðfuglinum hæfileika á borð við víðsýni sem geri honum kleift að meta jafnt mismunandi afstöðu til lífsins, jafnvel þegar hans eigin afstaða er með í spilinu. Er ekki háðfuglinn hinn eini sanni lýðræðissinni sem vill umfram allt að sem fjölbreytt- astur skilningur á lífinu fái notið sín? (Rorty hefur jú haldið því fram að lýðræði sé mikilvægara en heimspeki). Það sem fyllir mig efasemd- um um að þessi túlkun gangi upp er að ef háðfuglinn ætti að meta mismunandi lífsafstöðu yrði hann að hafa einhverjar forsendur til þess og til að um jafnt mat yrði að ræða yrðu þessar forsendur að vera hlutlægar, en Rorty hefur sjálfur ítrekað hafnað möguleikanum á hlutlægum forsendum. Því virðist mér að hættan væri sú, að mat háð- fuglsins væri í raun tilviljunarkennt - það er að segja, hvaða forsend- ur hann legði til grundvallar matinu væri ekki sprottið af neinni hlut- lægri nauðsyn, og hví skyldi hann hafa jöfnuð að leiðarljósi? Hvers vegna ætti hann að líta á jöfnuð sem mikilvægari hefð en einhverja aðra? Hvers vegna skyldi hann ekki bara láta hlutkesti ráða því hvaða hefð hann legði til grundvallar matinu? Það er sama hvað yrði ofan á, það væri eins góð afstaða og hver önnur (en svo sem ekkert betri heldur). Það væri að minnsta kosti viðbúið að maður efaðist um að háðfuglinn væri einlægur í mati sínu, og þá væri hætt við að mað- 15 En setjum nú sem svo, að þessi háðski menntamaður gæti raunverulega ver- ið tíl. Hvernig væri hlutskipti hans? Eg held að svara við þessari spurningu megi leita í skáldsögum, og nefhi þá sérstaklega Minnisblöð úr undirdjúpun- um eftir Dostojevskí. Hetja þeirrar sögu kveðst vera sjúkur maður, haldinn af þeim kvilla sem er of mikil meðvitund og lýsir sér í því, að hann getur séð í gegnum öll þau gildi sem venjulegt fólk hefur í heiðri. Þess vegna getur und- irdjúpamaðurinn hafhað öllum þessum gervigildum, því að hann sér hvað þau í rauninni eru - merkingarlaus viðfangsefhi sem einfeldningar hafa fundið sér til þess að fylla hugann. Undirjúpamaðurinn kveðst þó öfunda ein- feldningana, en það kemur fyrir ekki, því að eins og John Stewart hefur rétti- lega bent á: „Þegar maður hefur smitast af þessum sjúkdómi getur maður ekki snúið aftur til hins saklausa, óyfírvegaða lífs hefða og venja." (John Ste- wart 1995. „Hegel and the myth of Reason." The Owl ofMinerva, 26, 2, bls. 196). Þess vegna er undirdjúpamaðurinn (sem ég er að halda fram að sé möguleg birtingarmynd háðska menntamannsins) eiginlega kominn í vits- munalega sjálfheldu og hefur hörfað niður í kjallaraholu sína og á vart aftur- kvæmt. 159
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.