Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 65

Hugur - 01.06.2002, Blaðsíða 65
Refir og broddgeltir, dýrlingur og snákur Hugur sjúkdóma vegna fordóma (forsetninga) sem eru innbyggðir í fræði þeirra án þess að hafa nein ströng rök í málinu. í þessum skilningi orðsins má þá segja að sannleikurinn falli að ýmsum fyrirframgefhum viðmiðum. Kenningarnar gera það. Meðal þessara viðmiða kunna að vera aðferðir stjörnufræðinnar, kraftfræðinnar og stærðfræðinnar sem þarf til að leiða sannindin um tunglið og höf jarðar í ljós. Segjum að kenningin um tunglið og sjávarföllin falli að eða ráðist af einhverjum fyrirframgefhum viðmiðum eins og vísindalegum aðferð- um. En þar með er ekki sagt að hún ráðist ekki líka af tunglinu, haf- inu og jörðinni. Það gerir hún reyndar að ýmsu leyti. Tunglið, hafið og jörðin eru til dæmis ein kveikjan að kenningunni. Hitt skiptir þó meira máli hér og nú að þau þrjú ráða sannleika í öðrum skilningi orðsins „sannleikur" en þeim að sannleikur sé sönn kenning. Þá er sannleikurinn sannleiksgildi, sá eiginleiki sannrar setningar að hún er sönn. Þegar um sannleiksgildi kenningar er að ræða verður hæpið að kalla tungl, haf og jörð „viðmið", einkum ef önnur dæmi um viðmið eru aðferðir og fordómar, og fráleitt að kalla þau fyrirframgefin við- mið. Það er ekkert til sem heitið gæti afstæður sannleikur í sanngild- isskilningi orðsins „sannleikur". Þessi sannleikur er ævinlega algild- ur. Ef það er satt að tunglið valdi sjávarföllum á þessum degi þá verð- ur það ævinlega satt, og jafn satt hvað sem menn telja sér trú um eða hvort sem þeir vita eitthvað um þetta efni eða ekki eða hvaða aðferð- ir sem þeir hafa haft til að grafast fyrir um efnið. Ef það á að vera vit í afstæðishugmyndum sumra svonefndra póst- Qiódernista, eins og Vattimos, um það sem sumir þeirra kalla „afstæði sannleikans" verðum við að skilja þá svo að þeir séu að tala um kenn- ingar eða sannfæringar en ekki um sannleiksgildi þeirra. Sá sem vill velta fyrir sér vísindalegum kenningum verður svo að vita meðal margs annars af því, sem ég hef þegar vikið að, að það er eðli vísindalegra kenninga (annarra en stærðfræðisetninga) að þær eru vansannaðar. Hér höfum við reyndar eitt af heldri hugtökum Qu- ines.49 Kannski á Vattimo ekki við annað en vansönnun vísindalegra kenninga þegar hann segir að vísindin bjóði ekki upp á neinn algild- &n sannleika. Þau bjóða ekki upp á fullsannabar kenningar. Nema rökfræðin og stærðfræðin. Ef þetta er það sem hann á við hefur hann á réttu að standa. En orðalag hans er villandi vegna þess að vansönn- Un er allt annar hlutur en afstæði við fyrirframgefin viðmið, þó svo að Sjá Þorstein Gylfason: „Sannleikur" hjá Andra Steinþóri Björnssyni, Torfa Sigurðssyni og Vigfúsi Eiríkssyni: Er vit í vísindum? Háskólaútgáfan, Reykjavík 1996, einkum 158-161. 63
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.