Hugur - 01.06.2008, Blaðsíða 161

Hugur - 01.06.2008, Blaðsíða 161
SkrifaðJyrir bókahilluna? 159 að segja fyrst að það sé augjóst við fyrstu sýn að rithöfundurinn skrifi fyrir hinn almenna lesanda. En síðan kemur í ljós að rithöfundurinn er bundinn aðstæðum, hann skrifar fyrir tiltekna lesendur á tilteknum tíma. Leiðin sem Sartre fer til að greina hinn áþreifanlega veruleika er sú að h'ta á aðra eiginleika textans en tilvísunina, sem var grundvöllurinn að því að halda því fram að textinn tengdist umfram allt veruleikanum. Nú eru það allar hliðar- og aukamerkingarnar sem koma í ljós, öll hin þögula þekking sem ákveðinn hópur hefur sameiginlega, en aðrir hópar ráða ekki við. Lesendahópurinn takmarkar þá sem rithöfundurinn getur skrifað fyrir. Til að brjótast út úr þessu má segja, í stuttu máli, að Sartre sjái fyrir sér stéttlaust þjóðfélag sem eins konar endanlega útópíu fyrir bókmenntir (123). Hér sjáum við að spurningin fer að snúast um sambandið milli veruleika einstaldingsins og hins sögulega veruleika, sem birtist síðar hjá Sartre í tihaun hans til að fella saman tilvistarstefnu og marxisma. Það virðist ekki hvarfla að honum annað en að rithöfundar geti haft og eigi að hafa áhrif á þróun þjóðfélags- ins með því að skrifa skáldsögur. Það er h'ka gefið hjá honum að markmiðið sé einhvers konar veraldleg frelsun einstaklings og þjóðfélags. Að þessu leyti verður ekki annað séð en að Sartre sé skilgetið afkvæmi upplýsingarinnar. Því hefur verið haldið fram að pófitísk og siðferðileg gildi og hugðarefni Sartres tengist í hugmyndinni um afstöðubókmenntir.9 10 Þetta er að vissu leyti rétt. Við þetta mætti þó gera þá athugasemd að bókmenntir séu ekki pólitískar í eðli sínu, heldur siðferðilegar og snúist um grunngildi, þær séu ekki pólitískar nema þá sem afleiðing siðferðisgildanna, sem krafa um að hin siðferðilegu grunngildi séu virt - rithöfundurinn getur ekki fórnað þeim í þágu einhverrar stjórnmálastefnu án þess að lenda í mótsögn við bókmenntirnar og sjálfan sig (sem rithöfund með lesendur sem skapa verkið h'ka). Spurningin er þá sú hvort Sartre lendi í mótsögn við sjálfan sig þegar hann reynir að sameina kröfuna um frelsi rithöfundarins og kröfuna um að rithöfimdar leggi sitt af mörkum til tiltekinna breytinga á þjóðfélaginu. Gerir hann ef til vill ekki nægilega skýran greinarmun á siðferðilegri og pólitískri afstöðu? Heimspeki Sartres er að innblæstri til siðferðileg, ekki pólitísk, hún er einstaldingsmiðuð, ekki fjöldamiðuð. Enda þreifst Sartre ekki meðal kommúnista, þeir urðu meðal hans helstu andstæðinga og átti hann ófá rifrildin við þá.‘° Hann gat engan veg- inn fellt sig við sósíalreahsmann og innrás Sovétmanna í Ungverjaland 1956 olli því að hann tók eindregna afstöðu gegn kommúnisma. En samt var hann að einhverju leyti hliðhollur slíkum stjórnmálahreyfingum, enda gerði hann skarpan greinarmun á marxisma og kommúnisma; kannski var það hin útópíska sýn sem blindaði hann í þessum efnum, enda virðist hann fremur hafa verið óraunsær hugsjónamaður í pólitískri hugsun. Raunsæismaður var að hans dómi maður sem er tilbúinn til að ganga á grundvallarverðmæti mannfélagsins. Samt sem áður eru hafðar eftir honum einkennilegar setningar um þjóðskipulag Ráðstjórnarríkj- 9 Thomas Flynn, ,Jean-Paul Sartre". 10 Sjá t.d eftirmála Arlette Elkaim-Sartre, „.Fyrirlestur Sartres í sögulegu samhengi", Björn Þor- steinsson þýddi, í Jean-Paul Sartre, Tihistarstefnan er mannhyggja, Páll Skúlason þýddi, Reykja- vík, 2007, bís. 119-128.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180

x

Hugur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.