Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 40

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 40
Tímarit Máls og menningar urins og lögmála hans yfir móðurinni og lögmáli hennar. Og í því sambandi er vert að lesa særinguna gaumgæfilega. Á hinn bóginn má lesa þessar móðurtilvísanir sem hliðartexta — en ekki undirtexta, tilvísun sem morðið kallar fram, hliðstæðu. Jóhann Sigurjóns- son skrifaði „Raskolnikof" inn í uppkast af Galdra-Lofti og Helge Toldberg segir: „ . . . og mun vandfundin nánari hliðstæða við Loft en hinn ruglaði morðstúdent Dostojevskís".20 Raskolnikof segir í Glxpi og refsingu: Eg drap ekki til að verða mér úti um auð og völd og gerast síðan bjargvættur mannkyns. Bull! Eg drap, það er allt og sumt; drap fyrir sjálfan mig einan; . . . ég þurfti að fá um það vitneskju eins fljótt og unnt var, hvort ég væri lús einsog allir aðrir, eða maður. Hvort mér tækist að fara yfir mörkin, eða tækist það ekki . . . Ég drap sjálfan mig, en ekki kerlinguna! Gerði út af við sjálfan mig í eitt skipti fyrir öll, að eilífu! Það var djöfullinn sem drap þessa kerlingu, ekki é8-".-21 Raskolnikof og Loftur eru báðir klofnir, staddir í óbærilegu tómarúmi, myrkri sem þeir verða að sigrast á, ná valdi yfir. Báðir afneita þeir því sem var — en sjá ekkert framundan. Hvorugum tekst að finna nokkuð til að trúa á annað en einhvers konar draum um yfirráð, vald valdsins vegna. Upplausn þeirra beggja og firring frá sjálfum sér gerir þeim ómögulegt að rjúfa einangrun sína með því að mynda raunveruleg tengsl við aðra, hvorugur er fær um að elska eða gefa. Móðir og systir Raskolnikofs og faðir Lofts gera til þeirra kröfur sem þeir standa ekki undir og vörn þeirra er hamslaus flótti inn í narkissíska sjálfshyggju barnsins sem heldur að það geti allt, hin hliðin á ofur- mennskudraumum barna er ævinlega vitneskjan um að þau geti nákvæm- lega ekki neitt, vanti allt sem til þarf, séu getulaus, gelt. Báðir drepa þeir til að binda endi á upplausn sína, í leit að þeim mannlegu takmörkunum sem þeim eru settar, í leit að tilfinningu, dauðanum, guði eða djöflinum — en fyrst og síðast í leit að merkingu. Og þar skiljast leiðir. Morðið verður til þess að rjúfa einangrun Raskolnikofs, það tengir hann við Sonju og ást hennar, sem hann getur speglað sig í, verður endurfæðing hans sem manneskju. Morðið sem Loftur fremur verður hins vegar til að tortíma honum. Hann hefur valið föðurinn og brennt allar brýr að baki sér, en honum tekst ekki að yfirvinna ótta sinn, tekst ekki að ná sambandi við neinn eða neitt. . . hann berst fyrir lífi sínu í lokaþættinum — en tapar. „I dimmunni áður en þú fæddist klauf hið illa vilja þinn" segir Gott- skálk grimmi tilfinningalaust í lok verksins. Hver er Gottskálk? Það eru minnst þrjár leiðir færar til að túlka fyrirbærið sem birtist Lofti í lokaat- 302
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.