Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 50

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 50
Tímarit Máh og menningar En þótt draumur og skáldskapur séu ólíkir á lokastigi, þá álítur Freud að upphafið sé eitt og hið sama: þeir eru af sömu rót, hafa sama viðfang og sama tilgang. Eða eins og hann segir: „Ný og voldug upplifun vekur með skáldinu minningar um fyrri reynslu sem í flestum tilvikum er frá barn- æsku, þar af sprettur óskin sem rætist í skáldverkinu; í sjálfu skáldverkinu má greina þætti bæði frá nýja tilefninu og gömlu minningunni." (Freud, 1907) Nýja volduga upplifunin bak við Draumleik eru átökin við Harriet Bosse, en bernskuminninguna finnum við í spurn barnsins andspænis lífsgátunni: hvað er á bak við dyrnar sem barnið má ekki opna, hvað gerir fullorðna fólkið handan við dyrnar sem barninu er meinað að ganga um. Liðsforinginn man þegar það rann upp fyrir honum hvernig börnin verða til, um leið og þjónustustúlkan hverfur á bak við læstar dyr. Strindberg er í kaupbæti svo vinsamlegur að kveða enn fastar að orði fyrir þá sem skilja ekki hvað hann er að fara. Hann lætur liðsforingjann rifja upp minningu um „býfluguna og blómið" í næstu replikku. Þótt barnið skilji nú hvernig börnin verða til þá jafngildir það ekki því að barnið sé neinu nær um svarið við lífsgátunni, og þegar það ætlar á eigin spýtur að bera sig eftir björginni, verður það fyrir hræðilegu áfalli: býflugan stingur þegar það snertir blómið. Þessi hræðsla býr um sig í barninu sem ótti við að missa „broddinn" og kemur fram í auðmýkingu liðsforingjans barnalega þegar magisterinn kennir honum lexíu. Við vinnum víst aldrei bug á þeim kvíða. Ég tel mikilvægt að gera sér grein fyrir einu atriði varðandi Draumleik. Draumurinn afhjúpar ekki samhengi sitt í réttri röð sem lesa megi frá orði til orðs og skeyta síðan saman í sögu. Hin einstöku atriði renna saman án þess að okkur sé ljóst á hvern hátt, persónur skipta um hlutverk, sumar líka um nafn. Draumurinn er óháður tíma og rúmi og persónum, hann hrærir öllu saman eftir þörfum. Á einum stað segir dóttir Indra: „Eitt ár er guðunum sem andartak." Hið sama gildir um drauminn sem á undarlegan hátt er óháður tíma. Allt gerist í hvelli. I því felst auðlegð draumsins öfugt við fátæklegan lestur okkar, við erum nauðbeygð til að lesa textann, sjá leikinn, segja söguna frá byrjun til enda. Lestur okkar byrjar á byrjuninni og lýkur við sögulok. Draumleikur hefst í þeirri trú að eitthvað hljóti að vera gott og í ósk um að sjá og reyna hið góða. Með áherslu á trú, sjón og vissu. En allt versnar jafnt og þétt eins og kemur fram í textanum sjálfum: „Mikið eiga mennirnir bágt." Hér erum við komin inn á „hættusvæðið" þar sem við höfum ekkert að vinna, öllu að tapa, eða eins og segir í verkinu um ekkertið, tómleikinn er líka til, hann á sér tilveru. Maðurinn hættir sér inn á bannsvæðið, í Draumleik 312
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.