Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 35

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 35
Loftur á „hinu leiksviðinu" aðskilnað barns frá móður, barnið leggur niður baráttu sína, upphefur föðurinn og samsamar sig honum og fær þannig í sárabætur loforðið um félagslega yfirburði og aðra ást — seinna. Þetta er grunnmynstrið í kenningum Freuds um tilurð persónuleikans. Loftur Jóhanns Sigurjónssonar getur hvorki upphafið né samsamað sig hinum ógnandi föður sem hann sér fyrir hugskotssjónum sínum. I upphafi leikritsins er hann í lítt meðvitaðri og fálmkenndri uppreisn gegn kúgun föðurins, uppreisn sem kemur fram í smálygum hans og sambandinu við Steinunni. Steinunn skynjar betur en hann sjálfur hvar vandinn liggur og hvað eftir annað reynir hún að fá Loft til að takast á við föðurinn en hann þverneitar, frestar átökunum eins lengi og hann getur. Þegar hann segir við Steinunni að metnaður þeirra feðga fari ekki saman, spyr hún: STEINUNN: (byrstari) Hvað ætlarðu þér sjálfur? LOFTUR: Ég? — Ég vil standa með alla visku mannanna á þrösk- uldi leyndardómanna. (21) Þetta fræga tilsvar, stefnuskrá Lofts, má túlka á marga vegu. Það má lesa úr því hamslausan metnað og dulda ósk um að sigra föðurinn („alla þekkingu mannanna") og Loftur heldur áfram og tengir ósk sína ógninni, hinu óþekkta, myrkrinu, dauðanum („á þröskuldi leyndardómanna"). Sé þessi setning þýdd á „dólga-freudískan hátt", þýðir hún einfaldlega: Ég vil komast í gegnum Ödipusstigið og yfirvinna óttann við geldingu, ég vil verða fullorðinn. En svona einfalt er sambandið á milli vitundar og dulvitundar ekki. I ósk sinni afneitar Loftur takmörkunum á milli lífs og dauða (sbr. 31: „Hefur þú nokkurn tíma óskað þess, að þú þekktir leyndardóma hinna framliðnu?) Annars staðar afneitar hann mörkunum milli mannsins og óskar hans (sbr. 18 og 23: „Og í upphafi var óskin. Óskirnar eru sálir mannanna.") Fyrst og síðast tjáir stefnuskrá Lofts að hann neitar að horfast í augu við eigin takmörk. Búlgarski sálgreinandinn Julia Kristeva byggir kenningar sínar á Freud og Lacan, en hún telur að sjálf barnsins verði til fyrr en þeir telja.13 Eins og þeir talar hún um hina fyrstu, narkissísku ást ungbarnsins til móðurinnar þar sem barnið hefur ekki aðra sjálfsvitund en þá sem felst í óljósri hugmynd um „mömmu-og-mig" einingu sem felur alla fullnægingu í sjálfri sér. En barnið fær þá óttalegu vitneskju fyrir 6 mánaða aldur, að til er „annar" sem móðirin elskar, þessi „annar" getur verið hugmyndin um frumföðurinn, starf móðurinnar eða eitthvað annað sem tekur óskipta ást hennar frá barninu. Þessi „annar" rýfur þá narkissísku sameiningu sem barnið hélt að væri allt og afhjúpar hana um leið, það verður ekki aðeins 297
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.