Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 106

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 106
Tímarit Máls og menningar Edda og samtíð höfundar Edda er ekki skrifuð sem fræðirit um goðafræði heldur skáldskap. Hún er skrifuð handa samtíðarmönnum Snorra, Islendingum eða íslenskum skáldum þrettándu aldar. Þar með opnast leið til að skilja margt í henni á annan hátt en sem sagnfræði eða goðafræði. Sumstaðar hefur verið á það bent að Snorri er reyndar að hníflast út í heimspekinga og guðfræðinga sinnar tíðar, svara þeim og stríða þeim með dulmáli sem þeir skildu áreiðanlega. Lítum á eitt kunnasta og ljósasta dæmið um þetta. I fimmtánda kafla Gylfaginningar ræðir um örlaganornir. Gylfi hefur spurt og fengið þau svör Hás að nornir skapi mönnum aldur. Honum eru sögð nöfn þeirra og síðan heldur Snorri áfram: Þá mælti Gangleri: „Ef nornir ráða örlögum manna, þá skipta þær geysi ójafnt, er sumir hafa gott líf og ríkulegt, en sumir hafa lítið lén eða lof, sumir langt líf, sumir skammt." Hár segir: „Góðar nornir og vel ættaðar skapa góðan aldur. En þeir menn er fyrir ósköpum verða, þá valda því illar nornir." SnE bls. 30. Eins og Anne Holtsmark hefur m.a. bent á (Studier i Snorres mytologi, 1964, bls. 18) eru Snorra vel kunnar vangaveltur kristinna spekinga á hans tíð um hið illa og hvers vegna algóður og almáttugur guð lét einnig hið illa viðhaldast. Skýringar voru oftast geysiflóknar og langsóttar, rökfærslan a.m.k. hálfhringur sem endaði með staðhæfingu á þá lund að guð skapaði hið illa til þess að geta beitt því í því skyni að vinna hinu góða framgang. Spurningin sem hann lætur Ganglera leggja fyrir Háan er einmitt þessi sama. En svarið verður giska ólíkt rökhringnum: Hið illa er einfaldlega til og við því er ekkert að gera! I áðurnefndu riti Holtsmarks er að finna ágætis dæmi um útúrsnúning Snorra á lærdómsritum samtíðarinnar. Niðurstaðan er sú að hann sýni þarna traustan kristilegan lærdóm — en goðafræði hans sé heimasmíðuð eða a.m.k. soðin upp úr ýmsum heiðnum og kristnum heimildum og því sé henni alls ekki treystandi. Edda og nútíminn Hér að framan hefur einatt verið talað um Snorra-Eddu sem einhvers- konar „fræði", goðafræði eða skáldskaparfræði. Nútímalesanda ætti hún 368
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.