Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 95

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 95
Öll erum við b'órn skáldsögunnar bækur mínar. Franz Kafka orðaði þetta ansi vel. Hann sagði: „Að skrifa skáldsögu má líkja við að maður rífi niður hús lífs síns og noti múrsteinana til að byggja annað hús, skáldsöguna." Þessi líking er hárrétt. Augljóst er að allt sem maður segir er afrakstur þess sem maður hefur lifað, séð eða lesið, það er hluti af manni sjálfum. En efniviðurinn í skáldsöguna er líf manns niðurbútað og maður notar hann til þess að byggja annað hús sem í engu líkist húsi lífsins. Múrsteinarnir, minnstu einingarnar, minna á lífshúsið en ekki verkið í heild. Gagnrýnandi sem ætlar að greina skáld- söguna út frá ævisögu höfundar lendir óhjákvæmilega á villigötum, því hann brýtur niður hús skáldsögunnar til að endurreisa hús lífsins. Hann vinnur gegn höfundinum og niðurstaðan hjá honum getur ekki orðið nema neikvæð og einskis virði: hann stendur uppi með einhvern fróðleik um það að lífshlaup höfundar hafi verið svona eða hinsegin. Ævisaga höf- undar hefur ekkert gildi, heldur verkið sem hann er búinn að skapa. Það er aðalatriðið. Oft er að finna í verkum þínum heimspekilegar vangaveltur, einkum í „Óþolandi léttúð tilverunnar". Eru skáldsógur þínar af heimspekilegum toga spunnar? Ég er ekki ýkja hrifinn af hugtakinu heimspekiskáldsaga vegna þess að það veldur oft misskilningi. Hvaða nöfn koma upp í hugann þegar minnst er á heimspekiskáldsögur? Nöfn eins og Voltaire eða Sartre, ekki satt? En það verður að líta á það að þessir menn eru frekar heimspekingar en skáldsagnahöfundar. Fyrir þeim var skáldsagan aðeins ein leið af mörgum til að koma heimspekikenningum sínum á framfæri. Ekki er nóg með að þessi stimpill eigi ekki við verk mín, heldur er mér meinilla við slíkar skáldsögur. Að mínum dómi eru þetta gerviskáldsögur. Hugsunarháttur skáldsagnahöfundar er gjörólíkur hugsunarhætti heim- spekingsins. Hugsun skáldsagnahöfundarins er alltaf tengd persónunni. Hann hugsar alltaf með því að setja sig í spor annarra. Þetta eru aldrei mínar hugsanir, hugmyndaflug mitt líkir eftir eða býr til hugsun ímynd- aðrar veru. Ég held því alltaf fram að hugsun skáldsagnahöfundar sé eilíf tilraunastarfsemi. Spurningin er: hvað kemur út úr því ef ég hugsa ákveðið viðhorf alveg til enda? Eins get ég lætt inn í söguna mörgum ólíkum viðhorfum og spunnið hvert og eitt þeirra allt til enda. Með öðrum orðum: vera má að skáldsagan feli í sér bæði djúphugsaðar og gáfulegar hugmyndir, en milli mín og þessara hugmynda er alkaf ákveðin fjarlægð. Þetta er ekki ég, þetta eru ekki mínar hugmyndir. Nú hýrð þú hérna í París og btekur þínar birtast fyrst ífranskri þýðingu. Finnst þér að þessi aðstaða hafi breytt stílnum hjá þérf Já og nei. Stíllinn hjá mér hefur breyst í þá veru að þegar maður þarf að 357
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.