Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 135

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 135
hefur Vésteinn Lúðvíksson óneitanlega gert. Fiskurinn hefur svo lengi sem elstu heimildir sýna, verið tákn leyndar- dómsfullrar nálægðar guðdómsins og sá sem getur séð fyrir sér dimma fiska skjótast hljóðlaust rétt undir yfirborð- inu, hann skynjar merkingarsvið þessa tákns. Svipað er að segja um hafið, sem hefur ekki aðeins heillað og laðað manninn, heldur ævinlega verið ímynd hins óræða, hafdrekinn var skrímsli sem fornþjóðirnar þekktu býsna vel af af- spurn, hann táknaði leyndardóma haf- djúpanna, á bak við þá ímynd leyndist spurningin: hvað býr í djúpinu, hvað býr í þessari ljósfirrtu andhverfu himinsins, hafinu? Og á öllum öldum hafa rithöf- undar glímt við sjóinn, hver man ekki eftir Akab skipstjóra og glímu hans við hvíta hvalinn, Moby Dick, og sögu Nóbelskáldsins Hemingway um gamla manninn og hafið. Og ekki má gleyma goðsögunum, t. d. sögunni um Jónas spámann, sem hélt til hafs í kviði stórfisksins, (kannski var sá stórfiskur Hrefna, hver veit) og var þar ! þrjá daga og þrjár nætur. Jónas var fyrirmynd annars spámanns miklu síðar, sem var þrjá daga í kviði jarðar og reis upp á þriðja degi. Jóhannes er að vísu ekki spámaður og því síður endur- lausnari heldur endurskoðandi, en hvað vitum við um skrifstofuna hans, hvaða pappírar eru það, sem hann er að endur- skoða? Kannski eigið líf og lífsviðhorf. Þess eru mörg dæmi úr djúpsálarfræð- inni, að þunglyndissjúklingar lýsi ástandi sinu í anda goðsagnarinnar um Jónas, án þess jafnvel að hafa nokkru sinni þekkt þá tilteknu sögu. Þeir lýsa ferð til hafs í kviði ófreskju, myrkur á alla kanta. En loks birtir, framundan er land og lausn úr kviði fisksins er í nánd. Umsagnir um bækur Sé nokkur maður á leið til hafs, helst alla leið útí hafsauga, þá er það Jóhannes endurskoðandi. En sagan fjallar samt ekki um glötun Jóhannesar heldur lausn. I lok sögunnar undrast hann í fyrsta skipti, hvers vegna enginn vill kannast við sjóinn. Jóhannes er reiðubúinn til þess að kannast við sjóinn, horfast í augu við hið óumflýjanlega. Sem fyrr segir er hafið eftir allt saman tvírætt tákn þótt það skírskoti einkum til eyðingar og dauða. Hins vegar hefur vatnið gjörólíka merkingu, það er ímynd lífsins, sem manninn þyrstir í. I bók Vésteins er vatnið eitt af megintákn- unum, lírum t. d. á þessa setningu, sem er bæði í upphafs- og lokakaflanum. „ — Utaf Guði gengur vatn, útaf mönnum gengur vatn, svo er einsog enginn vilji kannast við sjóinn." Þessi orð mætti leggja út á þann veg, að lífið gangi út af Guði og mönnum en enginn vilji horfast í augu við dauðann, hinn óumflýjanlega förunaut lífsins. En þar með er ekki öll sagan sögð um vatnið i bókinni, það verður enn fremur tákngervingur hinna mjúku gilda, t. d. í þessum orðum: „— Vatn gefur eftir, sagði hún. — En vatn verður ekki brot- ið, mótmælti hann." Með öðrum orð- um: Jóhannes hefur uppgötvað, að í þessum harða og miskunnarlausa heimi er mýktin lífvænlegri en harkan. Og svo synda fiskarnir í tárinu, sem er eitt þessara mjúku gilda, angi af höfuð- skepnunni miklu. Þeir fiskar sem synda í tárinu, hvaða fiskar eru það? Kannski fiskar hinnar guðlegu návistar, kannski þeir séu í hinum mjúku gildum, eins og vatninu og tárinu. Kannski er það boðskapur höfundar, ef einhver er, að tárið og á bak við það 397
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.