Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 105

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1985, Blaðsíða 105
/ staðinn fyrir formála hugtakinu godsögn. Snorri segir margar sögur af goðunum bæði í Gylfa- ginningu og Skáldskaparmálum. Síðari fræðimenn hafa margir freistast til að nota frásagnir hans sem „heimildir" um trúarbrögðin og lesið úr þeim margan fróðleik. Hér sýnist mér full þörf varúðar, ekki aðeins af þeim sökum sem þegar eru taldar heldur einnig öðru. Hver venjuleg goðsögn í Snorra-Eddu er sett saman úr tveim þáttum. Annar þeirra er sagan (t.d. „sagan um för Þórs til Utgarða-Loka"). Hún er ekki í neinum meginat- riðum frábrugðin venjulegum germönskum hetjusögum. Goðin eru í hlut- verki persóna og hafa mennska eiginleika. Hinn þáttur goðsögunnar er svo sá mýtólógíski, sá sem „ . . . tjáir trú og kerfisbindur hana; stendur vörð um siðferðið og styrkir það; ber vitni um áhrifamátt tiltekinnar siðvenju og felur í sér hagnýtar leiðbeiningar um mannlega hegðun." (B.Malinowski, sbr. Halldór Guðmundsson: „Mýþa" í Hugtókum og heitum í bókmenntafræði bls. 189 — 191). Býsna oft sýnist mér sögurnar sem Snorri segir hafa týnt þessum síðari þætti eða hann er a.m.k. orðinn býsna fátæklegur. Eitt augljósasta dæmið fáum við í frásögninni af bálför Baldurs, þegar segir: „Þá stóð Þór að og vígði bálið með Mjöllni, en fyrir fótum hans rann dvergur nokkur, sá er Litur nefndur, en Þór spyrnti fæti sínum á hann og hratt honum í eldinn, og brann hann." (SnE bls. 67). — Þessi saga virðist ekkert sýna lesanda annað en skapsmuni Þórs á þessari stundu. Honum svellur móður, m.a. vegna þess að gýgurin Hyrrokkin hafði getað hrint bátnum á flot, en Þór orðið að gefast upp við það. En ekki þarf mikið ímyndunarafl til að sjá „mýtólógískan" þátt í sögunni. Dvergurinn heitir Litur. Liggur ekki beint við að hugsa sér að sögnin hafi upprunalega verið til skýringar á því að eldurinn er rauður? Það sem hér er verið að reyna að benda á er eftirfarandi: Snorri Sturluson er einhver snjallasti sagnamaður sem norrænar þjóðir hafa alið. En stundum veldur sagnasnilld hans — eða þeirra sem sögðu honum sögurnar — því að goðafræðin verður hálfgert aukaatriði, mýþan gleymist í frásagnargleðinni. Hliðstætt dæmi þykist ég sjá í ástarsögu Njarðar og Skaði. Upphaflega er hún vísast mýþa sem skýrir að land og sjór (hálendi og sjór, ef menn vilja) eru ósættanleg. Hjá Snorra er hún hin fegursta ástarsaga — en harla lítið meira. Nú má vera að lesanda þyki þetta lítil tíðindi — og þá er vel. Hitt sýnist mér of algengt að fræðimenn taki sögur Snorra sem góða og gilda goða- fræði og einfaldi þar með norræna heiðni gróflega. Þetta er t.d. einkenni íslenskra og skandinavískra kennslubóka um goðafræði eftir því sem ég sé best. 367
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.